Slachtoffer en rechteloos

Als je mensenhandelaar je zonder geldige papieren naar Nederland haalt, is je probleem dubbel zo groot. Je hebt als ongedocumenteerd slachtoffer namelijk niet zoveel rechten. Het Leger des Heils helpt deze kwetsbare groep met het programma 'Recht in Zicht'. Waarom hebben deze mensen het zo moeilijk in ons systeem?

Gepubliceerd: 12 oktober 2018 in Recht Tekst: Willemijn de Jong

Celine van den Berg coördineert het project 'Recht in Zicht'. Ze vertelt: "Op dit moment helpen wij zestig mensen, waarvan 85 procent vrouw is. Hiervan komen er veel uit West-­Afrika. De groep ongedocumenteerde slachtoffers is vele malen groter dan de groep die wij helpen. Maar ze zijn moeilijk vindbaar voor de politie, omdat er door de handelaren bijvoorbeeld niet wordt geadverteerd op internet met seksadvertenties. De slachtoffers zitten vast in privéhuizen en garageboxen, en als ze eindelijk de weg naar de politie of een instantie hebben gevonden, is het lastig om hen te helpen."

Waarom is het moeilijk om hen te helpen?

"Veel Afrikaanse vrouwen zijn bijvoorbeeld bang voor de gevolgen van voodoo, die ze vrezen als ze over de mensenhandel zouden praten. In 2009 is er een grote mensenhandelzaak geweest van ruim honderdtwintig Afrikaanse vrouwen die gedwongen werden tot prostitutie in Nederland. Aanvankelijk wilden al die jonge vrouwen niet praten, tot een West-Afrikaanse dominee in Amsterdam een soort terugdraai-ritueel heeft uitgevoerd om het voodoo-contract dat hun handelaar over hen had opgesteld te verbreken. In Nederland hebben we nog niet voldoende kennis over de enorme macht die voodoo kan uitoefenen over slachtoffers. Vrouwen zijn bang dat hun familie iets ergs overkomt als ze hun zogenoemde voodoo-contract verbreken. Handelaren maken hier misbruik van. Ze sluiten in het land van herkomst een soort overeenkomst met de vrouw, die ze laten bezegelen bij een voodoo-priester. Het ritueel heeft tot doel om een pakketje met iets van de vrouw te maken, denk aan schaamhaar of bloed, die de handelaar in zijn bezit houdt. Door middel van dat pakketje heeft hij geestelijke macht over de vrouw."

"Daarnaast hangt voor ongedocumenteerde slachtoffers hun verblijfsvergunning samen met het strafrechtelijke onderzoek tegen de mensenhandelaar; als die handelaar niet wordt gevonden en veroordeeld, wordt hun verblijfsrecht ingetrokken. Sinds er in 2011 uitspraken zijn gedaan over een vermoeden dat veel ongedocumenteerden misbruik zouden maken van de B8-regeling, heerst er een teneur dat slachtoffers eerst maar eens moeten bewijzen dat ze wel echt slachtoffer zijn. Terwijl er geen gedegen bewijs is dat mensen werkelijk misbruik hebben gemaakt van deze regeling."

Hoe helpt 'Recht in Zicht' deze mensen?

"Ons team van juristen die zijn gespecialiseerd in vreemdelingenrecht, helpt hen in hun zaak, door bijvoorbeeld bewijsstukken en documenten te verzamelen die hun zaak sterker maken. We kijken naar welke onderdelen er misschien gemist zijn in hun verhaal, wat kan leiden tot het heropenen van een zaak. We beginnen ook altijd over terugkeer, maar zijn daar ook voorzichtig in. We willen vrouwen niet terugsturen naar een onveilige situatie, een omgeving waar ze misschien hun zusjes verkracht hebben zien worden. Wel vragen we vrouwen waar ze in de terugkeer precies bang voor zijn: het stigma van de prostitutie, het netwerk van de mensenhandelaar of andere redenen. Doordat het Leger des Heils ook vaak in de landen van herkomst werkt, kunnen we hen soms verwijzen naar bijvoorbeeld een Nigeriaans project voor slachtoffers van mensenhandel."

"Als terugkeer geen optie is en mensen (nog) geen zaak hebben lopen, helpen we ook met het verkrijgen van meer veiligheid. Dat is soms, heel concreet, een slaapplaats zoeken of zorgen voor inkomsten. Deze mensen hebben minimale rechten en vaak ook nog de zorg voor een of meerdere kinderen. Ze leven elke dag in onzekerheid, terwijl ze ook met een trau­ma kampen. Hierdoor zijn zij ontzettend kwetsbaar. Wij kunnen als Leger des Heils niet anders dan helpen waar we kunnen."

Waarom is er zo weinig zicht op deze groep slachtoffers van mensenhandel?

"Om het maar even heel onomwonden te zeggen: we maken te weinig stampij om mensen uit West-Afrika. Ze worden vaak afgeschilderd als gelukszoekers en hun 'aaibaarheidsfactor' is daardoor laag. In Nederland denken we nog steeds dat mensen uit Afrika van ons willen profiteren, terwijl het mensen zijn die slachtoffer kunnenzijn van mensenhandel - dat heeft dus niets met hun eigen wil te maken. Deze vorm van criminaliteit bevindt zich buiten ons blikveld. Er zijn geen grote gewelddadige acties door de criminele netwerken, die maatschappelijke aandacht trekken. Maar als je dan bedenkt dat er miljoenen euro's in deze vorm van mensenhandel omgaat, en hoeveel belasting daarmee wordt ontdoken, dan wordt duidelijk hoe ondermijnend het ook voor Nederland is. Naast de verschrikkelijke gevolgen voor de slachtoffers, natuurlijk. De politie zou veel meer menskracht moeten inzetten op het opsporen van deze groep criminelen, met meer begrip van de culturele dimensies."

Wil je meer weten over ons programma Recht in Zicht? Kijk dan hier.