Schietgebedjes die ter aarde storten

Liesbeth Labeur maakt kunst over religieuze woorden en ervaringen. Dat doet ze met de oude taal van gereformeerde dominees en in de vorm van 'schietgebedjes'. Haar geloof is weg, maar de cultuur die erbij hoort krijgt een ode in haar werk.

Gepubliceerd: 15 mei 2018 in Samenleving Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Marleen Kuipers

Schietgebedjes die ter aarde storten

Liesbeth Labeur maakt kunst over religieuze woorden en ervaringen. Dat doet ze met de oude taal van gereformeerde dominees en in de vorm van 'schietgebedjes'. Haar geloof is weg, maar de cultuur die erbij hoort krijgt een ode in haar werk.

Gepubliceerd: 15 mei 2018 in Samenleving Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Marleen Kuipers

Eén van de kunstwerken die Liesbeth heeft gemaakt, is de interactieve installatie 'schietgebedjes'. Met een pvc-buisje kun je je zelfgeschreven gebedje in pijlvorm naar boven schieten. Het pijltje komt echter nooit ver voordat het weer ter aarde stort en de bidder het weer van de grond raapt. Speciaal voor de Strijdkreet heeft Liesbeth het knielbankje van sloophout in de Abdijtoren in Middelburg gezet. Het bankje is omwikkeld met afzetlint en er staat een volle doos bij met al eerder geschreven gebeden. 'Red Syrië' staat op een uitgerold briefje. 'Help!' op een andere.

Refotaal

Waarom heb je schietgebedjes gemaakt? "Het is iets wat bijna iedereen doet: een schietgebedje bidden. Een heel oprecht gebedje, vanuit een noodsituatie. Normaal gesproken weet je niet wat anderen bidden. Je zorgen en gedachten deel je niet zo snel, die zitten in je hoofd. Op deze manier kunnen mensen hun gebedjes delen. Je kunt het gebed van een ander lezen. Het gaat erom dat je elkaar kunt troosten."

Als klein meisje geloofde Liesbeth in het gebed. Ze groeide op in een streng gereformeerd milieu. "In mijn kerk had de dominee het dan over de binnenkamer. Dat was een metafoor voor de plek waar je alleen was en tot God bad. Daar deel je je noden en blijdschap in gedachten met God. Ik vond dat wel een mooie, veilige plek. In mijn hoofd was ik dan in een donkere kamer met alleen bovenin een heel klein raampje. Daar was het rustig en stil. Via mijn dromen en gedachten kon ik altijd naar die binnenkamer."

Een vrolijke hel

Inmiddels gelooft ze dat de wereld anders in elkaar zit. Maar al het moois in de verhalen uit de Bijbel en de herinneringen aan vroeger - de kerkbanken, de psalmen, de zwarte kousen - worden kunst. "Ik heb nooit gekozen om kunst te maken over refo-zijn, dat zit gewoon al in mij. Een kunstenaar maakt gebruik van zijn eigen identiteit. Als kind al zag ik veel beelden bij de taal die men in de kerk en in mijn omgeving sprak. Veel dingen uit mijn werk zijn herkenbaar voor mensen die in dezelfde cultuur opgroeiden. Ik wil iets van die woordcultuur verbeelden en daarmee bewaren." Veel installaties gaan dan ook over de typische woorden en ideeën waar elke bezoeker van de gereformeerde gemeente mee opgroeit. Zoals een ruimte in een museum dat de hel moet voorstellen; vol rode, gele en oranje ballen. Een vrolijk vuur. Een grote deur verschaft toegang tot deze ruimte en er is een klein verstopt deurtje dat juist langs de hel leidt. "Het is zoals die plaat met de brede weg naar het verderf en de smalle, moeilijke weg naar het eeuwige leven. De mens zou onbekwaam tot enig goed zijn en geneigd tot alle kwaad."

Zwart

De gereformeerde wereld van Liesbeth was sober. "Dat zie je terug in mijn werk. Ik werk vooral met zwart en eenvoudige lijnen. Ik onderzoek de kleur zwart, en maak nu met dropjes grafiek. Ik vind het fascinerend dat je met een stukje papier en een zwarte pen al een hele wereld kunt scheppen. Je kunt veel met weinig. En als je naar drop kijkt, zie je dat er heel veel verschillende kleuren zwart zijn. Katjesdrop is heel zwart, maar honingdrop is bijna bruin."

In de manier waarop Liesbeth spreekt, zit veel verwijzing naar de zogenoemde 'Tale Kanaäns', de gedragen taal waarin dominees de kerkgangers waarschuwden voor hel en verdoemenis en opriepen tot bekering en gebed. Maar de kunst die ze erover maakt is bijna vrolijk. Over de gedachten die afdwalen terwijl je naar een preek luistert, bijvoorbeeld. "Toen ik bezig was om te onderzoeken waar mensen allemaal aan denken als ze in de kerkbank zitten, kreeg ik van een jongen een hele bouwtekening van hoe je van Rang-snoeppapiertjes tanks kunt vouwen. Blijkbaar voltrokken zich hele oorlogen op zijn kerkbankje tijdens de preek."

Heeft geloven wel zin, volgens Liesbeth? "Ja, mensen hebben zingeving nodig. Ik geloof nu dat kunst levend is, en dat is mijn zingeving geworden. Mijn werkruimte is mijn heilige der heiligen. Dat ligt niet ver van religie vandaan. Het is een manier om de problemen van het leven te lijf te gaan."

Benieuwd naar meer van Liesbeths werk en haar beeldverhalen over Neeltje, een gereformeerd meisje? Kijk hier op haar website.