Op de barricaden | tegen prostitutie

In de serie 'op de barricaden' vragen we bevlogen mensen waarom zij zich openlijk uitspreken tegen onrecht. Natasja voert actie tegen prostitutie en mensenhandel. Ze begon een jongerenbeweging die wil dat het kopen van seks strafbaar wordt. Waarom doet ze dat?

Gepubliceerd: 04 juni 2018 in Recht Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Margriet Alblas

Ze begon met een vriendin een blog over prostitutie in Nederland, startte het burgerinitiatief ‘Ik ben onbetaalbaar’ en is inmiddels voorzitter van een hele stichting over dit standpunt: Stichting Exxpose, een jongerenbeweging tegen het kopen van seks. Met deze beweging organiseert ze festivals, debatten en cursussen over prostitutie, en lobbyt ze bij instanties en de politiek om de huidige visie en wetgeving rondom prostitutie te herzien. Hoe komt ze erbij om zich zo druk te maken over dit legale beroep?

“Tijdens mijn studie kwam ik veel bij een vriendin die midden op de Wallen woont. Ik ging rond die tijd ook stagelopen bij een instantie die onderzoek doet naar complexe trauma’s bij meisjes. Jonge meiden in gesloten jeugdzorginstellingen bleken een risicogroep voor prostitutie, juist doordat ze al een trauma hadden. Ze worden snel opgepikt door loverboys. Het duurde niet lang of ik ging vrijwilligerswerk doen onder vrouwen in de prostitutie. Maar toen ik op een dag samen met mijn vriendin Sara een documentaire zag van Al Jazeera, werd de activist in mij geboren. Daarin werd gezegd dat Nederland vroeger goed was in slavernij, maar vandaag de dag nog beter. Vroeger werden de omstandigheden rondom de slavernij verbeterd, in plaats van het probleem bij de kern aan te pakken. Dat gebeurt nu ook in de prostitutie: men zorgt voor condooms, verdovende zalfjes, meer rechten voor de vrouw – maar prostitutie zelf wordt niet bestreden. Het was de aanzet voor de blog die ik met Sara begon.”

“Ik was in die periode veel bezig met de vraag: wat is waarheid? De Nederlandse visie op prostitutie was voor mij een leugen. De leugen dat de ene mens minder waard is dan de andere. Daarmee wordt onrecht gerechtvaardigd. Maar in ons land wordt prostitutie niet als onrecht herkend. Ik wilde de waarheid van prostitutie aan het licht brengen. Mensen laten inzien dat de huidige wetgeving vrouwen niet beschermt, dat we te laks zijn over dit leed.”

Een burgerinitiatief
Al snel sloten meer mensen zich aan bij de blog van Natasja en Sara. Gert-Jan Segers van de ChristenUnie twitterde over hun initiatief. De meiden spraken met hem af. “In dat gesprek deelde ik ons idee om een burgerinitiatief te starten. Veertigduizend handtekeningen en dit onderwerp moet worden besproken in de Tweede Kamer. Gert-Jan sprong van zijn stoel, zo enthousiast was hij. Zo is de petitie van Ik ben onbetaalbaar ontstaan – een website waar je je handtekening kunt zetten als je ook tegen het kopen van seks bent. We trokken langs studentenverenigingen en scholen met de documentaire ‘Nefarious’ om met jonge mensen te praten over prostitutie. Deze Amerikaanse documentaire trok dezelfde conclusie als wij: door van seks een product te maken, werk je uitbuiting in de hand. We kregen veel aandacht van de media. De NRC dacht dat we gesponsord werden met Amerikaans geld, haha. Maar we hadden geen cent. Iedereen die zich bij onze beweging aansloot, deed dat vrijwillig.”

“Toen we steeds meer spreekbeurten en debatten gingen organiseren, was Exxpose klaar om een stichting te worden. Vooraf zijn we naar Zweden gegaan om te onderzoeken hoe ze daar omgaan met prostitutie en mensenhandel. In Zweden is veel onderzoek gedaan naar prostitutie, en op basis daarvan is het kopen van seks strafbaar gemaakt. Die aanpak willen wij ook in Nederland.”

Wat is er zo slecht aan prostitutie dan? "In Nederland is de wetgeving rond prostitutie zo geregeld dat iedereen seks kan kopen en verkopen. Het is legaal. Ook om iemand anders aan het werk te zetten in de prostitutie en daar geld voor te krijgen. Het is big business, er wordt enorm veel geld mee verdiend. En dat terwijl prostitutie ontzettend schadelijk is. Dat is mijn grootste probleem met prostitutie: de vrouwen die in de prostitutie zitten wordt hun vrijheid, gelijkwaardigheid en lichamelijke intregriteit ontnomen. Het zijn bijna allemaal kwetsbare vrouwen. Het grootste deel van hen komt uit Oost-Europa en ontvlucht hiermee de armoede. De meeste vrouwen hebben een verleden van seksueel misbruik. En dan heb ik het nog niet eens over al die vrouwen die door mannen worden gedwongen om dit te doen. De schadelijke gevolgen van het verkopen van seks zijn voor de vrouw groot, zowel lichamelijk als geestelijk - of ze er nu zelf voor koos of niet. In ons land is het kopen van seks sinds 2000 legaal. In Zweden is het kopen van seks juist strafbaar. Ik vind dat de beste aanpak van prostitutie."

Waarom maak je zo'n statement over de wetgeving, in plaats van de vrouwen door hulpverlening te helpen? "Ik vind het belangrijk om de waarheid naar boven te halen. Veel mensen denken dat prostitutie wel oké is, omdat het wettelijk mag. Daarom moet het op beleidsniveau veranderen. Het idee dat je met geld iemand kan overhalen om seks met je te hebben, terwijl ze dat anders niet zou doen, dat is niet iets wat onze overheid zou moeten faciliteren. Het zijn bijna allemaal vrouwen die geen andere kans hebben of geen andere mogelijkheid zien voor zichzelf dan seks te verkopen. We moeten de wet aanpassen op die realiteit. Dit zijn kwetsbare vrouwen die moeten worden beschermd tegen de schadelijke effecten van prostitutie. Mensen voelen wel aan dat ze hun eigen dochter niet achter het raam willen, maar maken zichzelf ook wijs dat de vrouwen die daar wel staan daar zelf voor hebben gekozen. Ik wil die illusie onderuit halen. Zolang het in Nederland legaal is om seks te kopen, is hulpverlening dweilen met de kraan open. Zolang er geld is te verdienen met seks, zullen mannen met macht en geld, vrouwen zonder macht en geld willen misbruiken."

Denk je dat die wet ooit wordt aangepast? “Ja, dat gaat lukken. Ik ben een idealist, ik geloof in verandering. In Europa passen steeds meer landen hun wetgeving aan naar de Zweedse aanpak, het zogenoemde 'nordic model'. Dat heeft ook met het nieuwe feminisme te maken: men ziet steeds meer dat de praktijk van prostitutie er een is van de mogelijkheden van mannen, die ten koste gaat van de vrijheid van vrouwen. Ook in Nederland is de afgelopen jaren een breder gesprek op gang gekomen in de maatschappij over prostitutie. Mensen zijn bereid om meerdere kanten van het probleem te bekijken. Het is praatstof voor aan tafel bij Jinek. Dat was een aantal jaren geleden nog niet zo. Nederlanders komen moeilijk af van het idee dat prostitutie een uiting van seksuele vrijheid is. Maar de realiteit is echt anders. Er wordt steeds meer bekend over de schade van prostitutie en de factoren die vrouwen ertoe zetten om deze keuze (nood)gedwongen te maken."

Wat bezielt je om je hier zo voor in te zetten? “Dat heeft te maken met mijn geloof, denk ik. Ik wil Jezus volgen. Dat mag me alles kosten. Het kost me nu maar twee dagen per week. Ik doe dit omdat ik weet dat het verandering gaat brengen. Ik haal mijn voldoening uit het bezig zijn met zingeving. Ook doe ik het samen met andere mensen; Exxpose is inmiddels een jongerenbeweging, met heel veel verschillende getalenteerde mensen. We houden elkaar ook enthousiast. Maar het feit dat ik overtuigd ben dat dit een roeping voor me is, geeft me rust. Als ik dat verlies, zou het me niet meer lukken."

"Een grote waarde van mijn religie is dat ik me wil verbinden met anderen, met mijn omgeving. Ik ben niet voor mezelf op deze aarde. Ik verbind me door Exxpose met mijn kwetsbare medemens. Met een grote groep mensen die geen stem hebben. Ik verbind me ook met mijn land, met de samenleving waar ik deel van uitmaakt. En ik geef plek aan mijn verontwaardiging over onrecht. Die verontwaardiging wordt gevoed als ik in de Bijbel lees. We zijn niet gemaakt om elkaar schade toe te brengen, maar om elkaar te laten stralen."

Reageren mensen wel eens negatief op wat je doet? “Ja, natuurlijk. Sinds ik me hierover uitspreek heb ik al veel discussies gehad over de inhoud van het probleem. Of je met verbieden geen verkrachtingen in de hand werkt. Of het geen onhaalbare moraal is. Of ik niet gewoon preuts ben. Als het inhoudelijke vragen zijn, kan ik die gemakkelijk weerleggen met onderzoeken - daar heb ik me erg in verdiept. Maar er zijn ook mensen die niet inhoudelijk willen praten, maar ons gewoon naiëf vinden en het niet serieus nemen omdat ik toevallig christelijk ben. Deze mensen luisteren niet goed naar mijn motivatie. Het gaat me om het bestrijden van onrecht, om het strijden voor gelijkwaardigheid tussen man en vrouw, wit en zwart, arm en rijk."

"Als mensen suggereren dat ons standpunt niet wetenschappelijk is onderbouwd, raakt me dat wel. Juist omdat het niet waar is en omdat het belangrijk voor me is. Ik geef om de vrouwen in de prostitutie, ik wil echt het beste voor hen. Als iemand twijfelt aan die intenties, dat kwetst me dat. Vanuit de seksindustrie - de paar mensen die zeggen dat ze voor hun plezier seks verkopen en de mensen die daar veel geld aan verdienen - wordt vaak heel naar over ons bericht. Maar dat is logisch. Opkomen voor vrouwen die zich vaak letterlijk niet verstaanbaar kunnen maken, stuit altijd op weerstand van de mensen die baat hebben bij het voortbestaan van dit onrecht. Tot hen richt ik me ook niet. Ik richt me tot mensen die zich niet hebben verdiept in het probleem. Ik wil hen voorspiegelen dat het beter kan. Ik leg een voorstel neer om het probleem beter aan te pakken dan dat we nu doen. Ik schud mensen wakker voor mogelijkheden. Dat is de manier waarop ik activist wil zijn."