Mooie woorden | Ontferming

Een ode aan het woord 'ontferming'. Want wat betekent het?

Gepubliceerd: 11 juli 2018 in Geloven Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Madame Forêt

Mooie woorden | Ontferming

Een ode aan het woord 'ontferming'. Want wat betekent het?

Gepubliceerd: 11 juli 2018 in Geloven Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Madame Forêt

Sommige woorden worden bijna nooit meer gebruikt. Maar ze zijn toch héél mooi. En je kunt ze moeilijk vervangen door een ander woord, want die heeft dan minder lading, of het betekent nét iets anders.

Zulke woorden verdienen een ode. Zeker als het woorden zijn die iets te maken hebben met het hogere. Met de dingen die er echt toe doen. Of met God.

Het eerste woord waar ik een ode aan geef is: ONTFERMING. Wát een prachtig woord. Maar wat betekent het? Die vraag stelde ik aan verschillende mensen. Dit is wat ze zeiden:

“Ik denk aan het moment dat ik op de bank van een vriendin genadeloos mocht janken, omdat mijn hart gebroken was.”

Dat is duidelijk iets waar mensen aan denken bij 'ontferming': je bent kwetsbaar en een ander ontfermt zich over je, zorgt voor je, geeft je een veilige plek, beschut je. Het is iets prachtigs tussen mensen. We hebben allemaal af en toe iemand nodig die zich over ons ontfermt. Zoals ouders dat van nature over hun kinderen doen; beschermend zorgen. 

Hieronder zie je een woordwolk van de website synoniemen.net. Woorden die bij ontferming horen zijn: medelijden en barmhartigheid. Prachtige eigenschappen.

“Het mooie aan ontferming vind ik dat het uit het perspectief van de helper is.”

Eén van de mensen die ik vroeg te reageren op het woord 'ontferming', benoemde het perspectief van het woord: de nadruk ligt op degene die helpt, en niet degene die de hulp nodig heeft. Eigenlijk is ontfermen iets ontzettend moois dat je kunt doen. Je neerbuigen naar iets dat kleiner of kwetsbaarder is dan jij en hulp en ontferming nodig heeft. Ont-fermen. Je ferme borst niet meer fier vooruit, maar als een veilige plek om iemand tegenaan te drukken - daar, tussen je armen, vlakbij je hart.

“We verwachten meestal dat degene die een probleem heeft het zelf oplost, in onze maatschappij. Maar ontferming is juist andersom: er moet eerst iemand anders in actie komen”, zegt hij. In onze samenleving is kwetsbaar en hulpbehoevend zijn iets voor losers. Je hoort je eigen boontjes te kunnen doppen. En als je dat niet kunt, dan moet je dat ook zelf inzien en aan de bel trekken. Men gaat uit van veel individuele draagkracht. Maar wat als iemand niét aan de bel trekt? Dan zijn er ontfermers nodig. Mensen die blijven aanbellen bij de buurman die plots zijn boodschaprondje niet deed. Mensen die vragen: 'Hé joh, gaat het wel goed? Je ziet er een beetje moe uit.' Die hun vleugels openslaan.

“Ontferming is voor mij ook iets dat je in iemands ogen kunt zien.”

Soms hoef je niet eens zoveel te vragen of te zeggen. Ik herinner me mijn oude oma. Als je langskwam in haar ouderwetse gezellige huiskamer, het zweet nog op je rug van net iets te hard fietsen, de wangen rood. Dan pakte ze het koekblik, haalde er een baggermolentje uit (dat zijn Sliedrechtse koekjes), drukte haar hand even op je schouder, en legde het koekje op een schaaltje voor je neus. Als ze dan weer voor de kachel zat, keek ze je aan, en kneep ze heel even liefdevol haar ogen naar je dicht. Dat voelde als ontferming. Ik had haar hulp niet nodig, ze was nota bene een oud omaatje waar ík de boodschappen voor moest doen. Maar toch zat ik aan die tafel met dat dikke tapijt, onder haar vleugels. Het lag in haar blik. 

“Er gaat een soort van zachte liefde uit, ofzo.”

Ontferming ligt dicht bij het woord genade. In het Engels kun je ontferming vertalen met mercy. Het is de hulp, de warme bescherming van iemand die niks terugverwacht. Iets wat je niet hebt verdiend, maar desondanks nodig hebt. 

'Heer, ontferm u', zei iemand hierboven. Dat is al eeuwenlang een bekend zinnetje waarin ontferming wordt gebruikt. Een gebed van mensen aan God. Blijkbaar is het een eigenschap die mensen aan Hem toeschrijven of van Hem verwachten. Vroeger was het een zin die veel werd gezongen in hoge kathedralen, in het Latijn. 'Kyrie Eleison' zongen ze.

Het is een kreet naar de hoge waarin een diepe afhankelijkheid ligt. Misschien zelfs wanhoop. Wij zijn onmachtige mensen, we kunnen het leven niet regelen - de wereld is soms een donkere plek. Wat kun je in je onmacht nog anders dan zoeken naar de ogen van God. Ziet Hij de mensen op deze aarde? Waar zijn Zijn beschermde vleugels? 

God wordt in de Bijbel soms omschreven als een moederkip die haar kuikentjes onder haar vleugels beschermt. Het is maar een beeld, want het kan helemaal niet zo voelen in je leven. Maar de volgende keer dat jij een kip haar kuikens ziet beschermen, fluister dan eens: 'Heer, ontferm u net als haar over ons kleine mensen.' Wie weet zijn er ergens vleugels voor jou.