Mooie woorden | Goedertierenheid

Een ode aan het woord 'goedertierenheid'. Want wat betekent het?

Gepubliceerd: 26 juli 2018 in Geloven Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Madame Forêt

Mooie woorden | Goedertierenheid

Een ode aan het woord 'goedertierenheid'. Want wat betekent het?

Gepubliceerd: 26 juli 2018 in Geloven Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Madame Forêt

Sommige woorden worden bijna nooit meer gebruikt. Maar ze zijn toch héél mooi. En je kunt ze moeilijk vervangen door een ander woord, want die heeft dan minder lading, of het betekent nét iets anders.

Zulke woorden verdienen een ode. Zeker als het woorden zijn die iets te maken hebben met het hogere. Met de dingen die er echt toe doen. Of met God.

Het tweede woord waar ik een ode aan geef is: GOEDERTIERENHEID. Wát een prachtig woord. Maar wat betekent het? Die vraag stelde ik aan verschillende mensen. Dit is wat ze zeiden:

Goedertierenheid lijkt op goedheid. Maar het is meer dan dat. Iemand zei in het geluidsfragmant dat het haar deed denken aan God. Het is een eigenschap die alleen God heeft, en mensen niet. Mensen kunnen goed zijn, maar goedertieren is alleen God. "Het is een soort stap boven goedheid: God die perfect is wil te maken hebben met mensen die zo imperfect zijn."

Iemand anders voegde toe: "Ik denk aan het woord genade, omdat het ook iets van tijd aanduidt; dat de goedheid altijd door blijft gaan. Goedertierenheid is voor mij de eeuwigdurende genade en goedheid van God."

"goeder tiere, van goede groei of van goede aarde."

Moeilijk woord

Maar... Klopt dat eigenlijk wel? Goedertierenheid is inderdaad een heel oud Nederlands woord, dat vooral voorkomt in de oudste Nederlandse vertaling van de Bijbel: de Statenvertaling. Het betekent oorspronkelijke goeder tiere, van goede groei of van goede aarde. Het heeft een betekenis aangenomen die grenst aan genadig, goed, gunst, getrouwheid, vriendelijkheid en zachtaardigheid.

Dit maakt het woordenweb van synoniemen.net ervan:

Wie is goedertieren?

Inderdaad allemaal mooie eigenschappen die je zou kunnen toeschrijven aan God. In de Bijbel wordt heel vaak over God gezegd dat hij goedertieren is. Vaak in combinatie met andere grote eigenschappen van hem: genadig, geduldig en vergevend. In de grondtekst van de Bijbel staat hiervoor het woord 'chesed', een woord dat qua betekenis moeilijk te vatten valt. In ieder geval heeft het te maken met goedheid, die zich uit naar anderen. Het veronderstelt dus een relatie.

In de Bijbel wordt deze eigenschap niet alleen aan God toegeschreven. Ook over koningen werd gezegd dat ze goedertieren waren. En over de liefde staat geschreven in Paulus' brief aan de Korinthiërs: "De liefde is lankmoedig, is goedertieren; de liefde is niet jaloers; de liefde praalt niet, is niet opgeblazen."

En als we uitgaan van dat woord in de oorsronkelijke, Hebreeuwse taal (chesed), dan staat er ook over de mensen die bij God horen dat ze goedertieren zijn. In Psalm 149 worden mensen genoemd voor wie de chesed een stijl van leven is geworden. Ze worden in de Statenvertaling 'gunstgenoten', chasidiem, genoemd: Hallelujah! Zingt den HEERE een nieuw lied; Zijn lof zij in de Gemeente Zijner gunstgenoten.

Wat houdt het in?

Als goedertierenheid vooral een eigenschap van God is, en soms van iemand met veel macht, bijvoorbeeld een Koning, en soms van mensen die bij God horen; wat houdt het dan precies in? Volgens het woordenboek van de Nederlandse taal, kun je het interpreteren als 'goed van aard, goed van soort'. Goedaardig, zou je dus kunnen zeggen. Als je iemand 'goed' noemt, zou je dat nog kunnen baseren op zijn of haar gedrag. "Echt een goeie vent is dat". Dan volgt meestal na je uitspraak een reden waarom je die vent zo goed vindt. Maar als iemand écht goed van aard is - dat is inderdaad een stapje verder. Als iemand slechtheid beantwoord met goedheid. Als iemand goed voor je blijft, terwijl je dat echt niet verdiend. Als je iemands goedheid zelfs bestraft, maar diegene blijft onveranderlijk goed in zichzelf. Dat is zo iets groots... Niet zo raar dat we daarbij aan God denken.

God is goedertieren

Want als er één ding over God te zeggen is, dan is het dat Hij goed is, ondanks wat mensen van de wereld en het leven maken. We kunnen er hoe dan ook van uitgaan dat God voor altijd goed zal zijn. En ook goed voor ons. Los van of wij nou zo'n goeie vent zijn. Dat is iets fantastisch moois, toch?

Ik denk dat wij, als we in relatie staan tot andere mensen, ook een klein beetje geïnspireerd kunnen raken door die eigenschap van God. Dat is zelfs de opdracht van hem aan mensen. Niet: heb lief wie van jou houden, maar: wees goed voor wie jou haten. Het is die extra stap. Los van of de mensen om je heen goed zijn, los van je omstandigheden: alles beantwoorden met het goede. Onmogelijk, misschien. Gelukkig is dit geen voorwaarde om bij God te mogen horen. 

Er zijn nog steeds kerken die Psalmen zingen vanuit die Middeleeuwse Bijbelvertaling. De taal is moeilijk en ouderwets, en de gezangen worden vaak langzaam gezongen. Maar toch heeft het iets prachtig moois. Hieronder zingen vissers uit Urk een paar verzen van een psalm, waarin Gods goedertierenheid wordt bezongen.

'k Zal eeuwig zingen van Gods goedertierenheên;
(Ik zal eeuwig zingen over God goedertierenheden,)
Uw waarheid t' allen tijd vermelden door mijn reên. 
(Uw waarheid ten alle tijde vermelden in wat ik zeg.)
Ik weet, hoe 't vast gebouw van Uwe gunstbewijzen, 
(Ik weet hoe de zekerheid van de manieren waarop U Uw gunst aan ons laat zien,)
Naar Uw gemaakt bestek, in eeuwigheid zal rijzen; 
(naar Uw gemaakt ontwerp, in eeuwigheid zal vermeerderen.)
Zo min de hemel ooit uit zijnen stand zal wijken,  
(Net zo zeker als de hemel nooit zal vallen,)
Zo min zal Uwe trouw ooit wank'len of bezwijken. 
(zo zeker zal Uw trouw nooit weggaan van ons.)