“Klanten kijken niet naar je blauwe plekken"

Ik moet even wachten voor ik haar kan spreken. In een laag gebouwtje, net naast de tippelzone, laat Ilona een vrouw binnen en praat even met haar. Deze locatie, dienstdoend als huiskamer en aanspreekpunt voor vrouwen die tippelen op de zone, is van de gemeente, maar er werken hulpverleners van het Leger des Heils. Ilona is niet zomaar een hulpverlener. Acht jaar terug zat zij nog gedwongen in de prostitutie. Haar pooier was 1600 kilometer verderop in Roemenië, maar had toch macht over haar. Hoe kan het dat zij nu als social worker andere vrouwen op de tippelzone helpt?

Gepubliceerd: 12 oktober 2018 in Samenleving Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Mona van den Berg

Niet zo lang geleden zat zij zelf in de prostitutie, nu werkt ze met vrouwen die tippelen. Sommigen met misschien hetzelfde verhaal als het hare. "Als ik een vrouw in een auto zie stappen, weet ik precies wat er kan gebeuren. Ik herken ook meteen de signalen als een meisje onder een pooier werkt. Omdat ik een deel van mijzelf in haar kan herkennen." Het helpen van deze vrouwen, er voor hen zijn, helpt Ilona om zin te geven aan wat er met haar is gebeurd. "Soms vraagt een meisje aan mij: waarom heb jij zelf geen aangifte gedaan tegen je pooier dan? Het enige antwoord dat ik daarop kan geven is dat ik pas later besefte dat ik slachtoffer was van mensenhandel. Een meisje als ik uit Roemenië ziet zichzelf in eerste instantie niet zo. Daarvoor moet je de achtergrond kennen van meiden als ik. Daarom vind ik het belangrijk om mijn verhaal te doen, en meiden in deze situatie te helpen om andere opties voor zichzelf te zien."

Ilona werkte voor een pooier. “Ik had wel een soort relatie met hem, maar als ik er nu op terugkijk, was dat geen relatie. Hij sliep met alle vriendinnen die ik had. Ik dacht ook dat ik geen slachtoffer was. Andere meiden kregen sigaretten op zich uitgedrukt en ik niet, dus ik vond het wel meevallen.” Het verhaal van Ilona is heftig, maar ze oogt onaangedaan. Het is het verhaal van zoveel jonge vrouwen uit Oost-Europa.

Uitstappen
“Kijk, wat je in Roemenië leert is: er is niet zoiets als uitstappen. Als je eenmaal in de prostitutie zit, wordt dat je leven. Er was een Roemeense vrouw van rond de vijftig die mijn pooier overhaalde om me naar Nederland te sturen. Zij werkte al lang niet meer gedwongen, maar toch zat ze nog in de prostitutie. Ik hoopte dat ik dat ook zou kunnen bereiken. Ik had het al eens in Duitsland geprobeerd, maar voor ik het wist werkte ik toch weer voor een pooier.”

Haar mensenhandelaar liet haar eerst jarenlang in Roemenië en wisselend elders werken. Maar toen kwam dan toch de dag dat ze naar Nederland ‘mocht’. “Ik werd op de bus naar Nederland gezet, met een euro op zak om vanuit de telefooncel te kunnen bellen dat ik aan was gekomen. Dus dat deed ik toen ik uit de bus stapte. De vrouw waar ik mee had afgesproken, had mijn kamer betaald, maar ik had niks, dus ik stapte van de bus de peeskamer in en moest direct werken om te kunnen eten. Deze vrouw was de enige die ik kende. Ik sprak ook geen Nederlands. In de club waar ik werkte moest ik alleen even mijn paspoort laten zien, die checkte de politie op echtheid. Toen de agent terugkwam ging hij breeduit in mijn kamer staan en zei: ‘Als er iets is, moet je het zeggen, hè.’ Dat was alles.

Ik verdiende net genoeg om de peeskamer en mijn eten te kunnen betalen. Ik betaalde ook geen belasting. Dat is eigenlijk niet handig, want dan is uitstappen ook lastiger. Om hulp te krijgen met stoppen, moet je toch geregistreerd staan bij de belastingdienst. Ik stuurde maar heel weinig geld terug naar Roemenië. De vrouw die mij hielp, deed wat dingen met drugs, waarvan ze geld stuurde naar mijn pooier. Dan zou hij rustig blijven. Op die manier kon ik uitstappen. Ik ben die vrouw echt enorm dankbaar voor wat ze heeft gedaan.”

Gemaakt voor langs de weg
Maar uitstappen is lastiger dan je denkt. “Ik heb het een aantal keren geprobeerd, maar dan val je toch weer terug. Ik pikte de Nederlandse taal wel snel op, maar je hebt echt iets speciaals nodig om te kunnen stoppen. Voor mij was dat school. Toen ik eenmaal naar school ging, wist ik: er is iets anders mogelijk voor mij.” Eerder probeerde Ilona het al door een vriendje. “Er kwam een man bij me die zei: Ik vind dat jij dit werk niet hoeft te doen. Nog nooit had iemand dat tegen mij gezegd. Je moet je voorstellen dat ik een makkelijk slachtoffer was in Roemenië. Ik had geen contact met familie, op mijn zeventiende kwam ik kant en klaar van de jeugdopvang, met een heel laag zelfbeeld. Negentig procent van de meiden van dat internaat belandde in de prostitutie. Echt, die zijn gemaakt om langs de weg te staan. Zo’n internaat is ook anders dan in Nederland. Er wordt geen energie gestoken in dat je jezelf ontwikkelt.”

Inmiddels zou Ilona liever haar boodschappen stelen dan nog seks hebben voor geld. Ze heeft een relatie met een liefhebbende vriend, en wil niets liever dan vrouwen helpen die in net zo'n ellendige situatie zitten als zij zat. "Het hele beeld dat vrouwen van zichzelf hebben in de prostitutie, klopt al niet. Je moet hakken aan, want je bent te klein. Je moet make-up op, anders ben je niet mooi genoeg. Zelfs als een klant aan me vertelde dat ik te goed was voor dit werk, dacht ik: Ja, maar jij komt hier ook - dus wat heb ik aan jouw woorden. Ik was erg ongelukkig, maar mannen die seks kopen zijn ook niet normaal, hoor. Je bent een ding voor ze. Je klanten kijken niet naar je blauwe plekken. Inmiddels ben ik erachter dat er ook goede mannen zijn, waaronder mijn eigen vriend. Maar dat heeft lang geduurd."

Slachtoffer
Ook al weet Ilona dat ze nu slachtoffer is van mensenhandel, ze houdt er niet van om dat woord in de mond te nemen. "Het klinkt heel negatief, alsof je machteloos bent. Zo kijk ik er niet op terug. Het is mij zelf gelukt om uit te stappen, naar school te gaan en normaal werk te gaan doen. Dat moest ik allemaal zonder hulpverlening doen. En dat is iets waarvan ik geloof dat het beter kan. Ik wil zelf die hulpverlener zijn die ik gemist heb. De meiden die hier op de zone werken, zien meteen aan mij dat ik iemand met een verhaal ben. Blije vrouwen ga je hier niet vinden. Maar je ziet wel duidelijk verschil tussen de vrouwen die voor een pooier werken en de vrouwen zonder pooier. Maarja, wat noem je een pooier - verslaving kan ook een pooier zijn. In ieder geval kan ik altijd iets voor ze betekenen. Ik wil beschikbaar zijn."