Je voelt op je klompen aan dat het rotzakken zijn

Waarom vindt Lemaire, raadsheer van het gerechtshof in Arnhem en voorzitter van het Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht, dat er een verbod op pooiers moet komen? En waarom gaat dit verbod mensenhandel tegen?

Gepubliceerd: 08 juli 2017 in Recht Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Wendy Bos

Een pooierverbod. Op het moment van schrijven ligt er een aankondiging voor een wetswijziging die mensenhandel zou moeten bestrijden. Het voorstel zal worden ingediend door de ChristenUnie, die zich hiervoor heeft laten inspireren door mr. Peter Lemaire.

Hoeveel vrouwen in de prostitutie worden onder druk gezet door een pooier? “Dat weet ik niet, daar zijn uiteenlopende cijfers over te vinden. Mijn inschatting is zeventig tot tachtig procent. Er zit vrijwel altijd een organisatie achter de prostituees uit Oost-Europa. Zo’n organisatie heeft maffiose trekjes; er moet wel geld worden verdiend aan deze prostituees.”

In de media geeft u aan dat het veroordelen van een pooier lastig blijkt in de praktijk. Hoe komt dat? “De Nederlandse wetgeving ging er vanuit dat de branche, na de legalisering, die overigens met de beste bedoelingen is ingezet, een normale branche zou worden. Dan hoef je, in theorie, alleen bij wantoestanden nog te vervolgen. Dat werkt net als bij bollenkwekers: het is in eerste instantie legaal. Dus je moet een aanleiding hebben om te denken dat er iets aan de hand is. En mochten er excessen optreden, dan moet je die bewijzen voor je kunt optreden. Stel dat de buren aangeven dat er twintig Polen in twee caravans leven bij de bollenkwekerij – dan heb je een reden om dat eens te gaan checken.

Als er iets verdacht is in de prostitutie, moeten er altijd grote onderzoeken worden gedaan: afluisteren, aftappen, getuigen horen. Een ander verschil met de bollenteelt: de meisjes hebben vaak een psychologisch afhankelijke relatie met hun pooier. Ze zijn verliefd en hebben ook niet altijd de sterkste karakters. Dus het is twijfelachtig of zo’n meisje wel gaat getuigen tegen haar pooier. De conclusie is dat in de prostitutie misbruik op de loer ligt, maar de bewijslast heel hoog is. Je moet uitbuiting, misbruik en dwang kunnen bewijzen. De bewijslast moet worden vergemakkelijkt en het risico van strafvervolging verhoogd.”

Moet ik als prostituee bewijzen dat ik word gedwongen door mijn pooier?  “Ja, zo kan het gaan. Stel dat je zo’n stap zet, dan gaat de politie de pooier horen, andere pooiers horen en collega-prostituees benaderen. Dat is heel ingrijpend. Het gebeurt ook niet vaak dat de prostituee zelf aangifte komt doen. De politie kan ook wel iets doen zonder aangifte, als er voldoende aanwijzingen zijn van uitbuiting. Dan horen ze het slachtoffer ook. Ook als de prostituee zegt dat ze het vrijwillig doet, kan de rechter de pooier nog veroordelen. Maar daarvoor moeten de aanwijzingen wel heel sterk zijn. En dat is heel lastig in de praktijk.”

Wat verandert dat pooierverbod dan precies? “Dat zit vooral in de bewijslast. Kijk, de huidige wet wordt niet vervangen, want die zit logisch in elkaar. Ik bepleit om onder deze wet een extra bepaling te maken die bemoeienis van een ander strafbaar maakt. Met uitzondering van een hulpverlener of iemand anders met een vergunning van de gemeente uiteraard. Als je verbiedt dat iemand zonder vergunning geld mag verdienen aan andermans seksjob, is de bewijslast erg makkelijk. Een pooier krijgt niet meteen tien jaar gevangenisstraf, maar wel een boete of straatverbod. Dus de straf is niet meteen heel hoog, maar het scheelt wel heel veel onderzoek. En het voorkomt zoveel misbruik. Het lijkt dan eigenlijk meer op de drugswetgeving. Het bezitten van drugs is verboden. Dat betekent niet dat je meteen de zwaarste straffen krijgt als je wordt aangehouden met drugs. Maar je kunt de straf wel aanpassen aan de ernst van het misdrijf. Uitbuiting, dwang, misbruik, als dat bewezen kan worden, zijn de straffen natuurlijk veel hoger.”

Hebt u voorbeelden van gevallen waarin het lastig bleek om pooiers te veroordelen? “Dat zit met name in gevallen waar meiden zelf slachtoffer zijn. Ze trekken verklaringen later vaak weer in. Het feit dat iemand in de prostitutie zat toen ze nog in Bulgarije woonde, betekent niet dat ze hier niet wordt uitgebuit. Maar dat weet je niet zeker. Als een Nederlandse meid als achttienjarige opeens op de Wallen zit… Ik geloof niet dat meisjes van 18 daar een bewuste keuze voor maken. Dat is bij wat oudere dames anders, die zijn toch bijdehanter en kunnen beter voor zichzelf opkomen. Het is namelijk een keiharde manipulatieve wereld, de prostitutie. Hoe moet ik dat zeggen… Je wordt er niet schaapachtiger van. Dat is de zwakte van ons stelsel: seks met een minderjarige prostituee is strafbaar, maar als je de achttien gepasseerd bent, word je, volgens de wet, opeens volledig in staat geacht zo’n keuze te maken.

Vrouwen leren in het vak ook om te liegen of zaken aan te dikken. Het kan zijn dat ze een nieuwe pooier hebben en daarom de oude pooier aangeven. Vaak helpt steunbewijs bij het veroordelen van een pooier. Een willekeurig voorbeeld: als je fiets is gestolen, is dat alleen niet voldoende om iemand te veroordelen. Dat moet door een politieman zijn gezien, of je moet twee getuigen hebben of iemand moet het zelf bekennen. Zo werkt het ook in mensenhandelzaken. Naast het slachtoffer moet er ook een verklaring zijn van een andere prostituee die bijvoorbeeld zag dat het meisje iedere dag huilde. En dat alleen is nog niet genoeg. Er moet bewijs zijn uit zoveel mogelijk verschillende invalshoeken. Wat volgens mij helpt en wat de politie nog te weinig doet: financiële naspeuringen. Waar gaat het geld heen dat een vrouw met prostitutie verdient?”

Als er zoveel ellende en mensenhandel is in de wereld van prostitutie, is het Zweedse model dan geen betere oplossing? Waarom maken we het kopen van seksuele diensten niet helemaal strafbaar? Dan is het ook niet meer lucratief om het te misbruiken… “Ik ben ook wel benieuwd hoe dat model uitpakt. Maar het past mij als rechter niet om aan rechtspolitiek te doen. Ik werk met de wetten zoals die er zijn. Ik vind alleen dat we met een pooierverbod niet tegen de bedoeling van de wetgever ingaan, maar de wetgeving beter laten aansluiten op de praktijk. Dit verbod tast de legalisering van de branche niet aan. En je voelt ook als rechter wel op je klompen aan dat het rotzakken zijn. Maar de wet vraagt daar bewijs voor. Dan zit je in de rechtszaal wel eens in een lastige spagaat”