Hoe Polen in Nederland worden uitgebuit

Tachtig procent van de Polen die in Nederland werken, wordt uitgebuit. Dat vertelt Joanna Trela, die vanuit Polen de uitbuiting van Oost-Europeanen in West-Europa bestrijdt. Haar team van het Leger des Heils heeft hiervoor een methode ontwikkelt, en helpt mensen in Polen op verschillende manieren. Maar ze heeft ook nog wel een boodschap voor Nederlanders.

Gepubliceerd: 12 oktober 2018 in Recht Tekst: Willemijn de Jong

“We startten dit project omdat mensen uit Polen, vooral in Groot-Brittanië, massaal worden uitgebuit. Binnen de mensenhandel-problematiek kreeg deze vorm nog erg weinig aandacht. We hebben veel onderzoek gedaan en geanalyseerd op welke manieren landen in West-Europa misbruik maken van arbeiders uit Oost-Europa. De diversiteit en omvang bleek enorm. Hoog tijd dus om dit te voorkomen, en mensen uit deze situaties te redden. Inmiddels hebben we een bureau dat praktische hulp biedt op korte en lange termijn. Als iemand een aanbod krijgt in Polen om in Nederland te komen werken, doen we eigenlijk drie dingen: we helpen met het checken van het bedrijf en het contract, we informeren over moderne slavernij en de signalen daarvan, en we leren hen wat hun rechten zijn in Nederland.”

Hoe komt het dat zoveel Polen worden uitgebuit?
“Het is een misverstand dat de mensen in Polen zo ontzettend arm zijn en daarom wel in Nederland moeten komen werken. De mensen die dit doen, willen hun leefomstandigheden verbeteren. Ze zitten vaak wel in een moeilijke situatie. Dan hebben ze het lef om te besluiten tijdelijk naar het buitenland te gaan om daar hard en veel te werken, en met het gespaarde geld terug te gaan naar Polen. Het zijn dus geen mensen die in Nederland willen settelen. Maar in Nederland zijn de regels heel anders dan in Polen, en veel van deze werknemers weten dat niet. Ze nemen snel genoegen met weinig, omdat ze het oké vinden om ontzettend hard te werken. Veel Nederlandse werkgevers in de bouw, de landbouw en de schoonmaak weten dat en maken er helaas misbruik van.”

Waar moeten we dan aan denken?
“Het gebied waar wij in werken is een zogenoemd grijs gebied. Het gaat over meer dan alleen het met voeten treden van werknemersrechten. Er wordt misbruik gemaakt van kwetsbare mensen op veel verschillende manieren. Meestal worden ze niet lichamelijk tot werk gedwongen, maar komen ze in een structuur waarin er misbruik van hen wordt gemaakt. Denk bijvoorbeeld aan een vrouw die in een kwekerij een bepaalde hoeveelheid paddenstoelen moet hebben geplukt op één dag. Dat is dan zo hoog, dat ze het nooit in acht uur kan redden, en daardoor is ze alleen maar aan het plukken of slapen. Er zijn verschillende gradaties in dit misbruik. Het gaat van gedwongen werken zonder betaald te krijgen tot niet de juiste werkkleding krijgen die bij je werk hoort. Ook is het vaak heel subtiel onrecht: een vrachtwagenchauffeur die bepaalde tijden krijgt waarin hij van a naar b moet, wat eigenlijk niet haalbaar is, maar als hij een boete krijgt voor te hard rijden, gaat dan van zijn salaris af. En als hij de tijdslimiet niet haalt, wordt er ook geld van zijn salaris ingehouden. Er worden hele dubieuze contracten gesloten met mensen. Het komt er meestal op neer dat mensen zo weinig mogelijk betaald krijgen, maar net genoeg om hen stil te houden.”

Hoe voorkom je dit soort dingen vanuit Polen?
“Wij hebben een model ontworpen waarmee we op acht verschillende gebieden een bedrijf in Nederland checken, als ze Polen rekruteren. Bijvoorbeeld of het bedrijf is geregistreerd bij de KVK. Of ze een bezoekadres hebben dat op Google Maps te vinden is. Of het salaris klopt in vergelijking met de standaard voor die functie. Of het bedrijf vragen kan beantwoorden over de rechten van de werknemers. Wat voor accommodatie ze regelen voor de werknemers, want vaak is een baan inclusief verblijfplaats. Of mensen meer moeten betalen voor hun verblijfplaats. Of er een minimumloon is en of ze zich daaraan houden. Maar we vragen ook om het contract in het Pools op te stellen, zodat mensen weten waar ze voor tekenen.”

Hoe komen mensen bij jullie terecht?
“We bieden onszelf aan via uitzendbureaus, we maken reclame op social media, we bieden ons aan op vacaturewebsites, we trainen rekruters. En we hebben een campagne lopen met politie, douane en detentie. Ook monitoren we de mensen terwijl ze in Nederland aan het werk zijn. Ze kunnen dus altijd bij ons terecht als ze ergens over twijfelen.”

Kunnen wij als Nederlanders iets doen tegen deze uitbuiting?
“Dat begint al met het erkennen van de enorme omvang van het probleem. Blijkbaar zijn er ontzettend veel Nederlandse bedrijven die bereid zijn misbruik te maken van mensen en hen uitbuiten. Mensenhandel is crimineel, maar uitbuiting is iets waar de politie vaak niet goed van weet wat ze ermee moeten. De werkgevers die dit doen weten donders goed waar ze mee bezig zijn. We merken dat werkgevers hun regels direct aanpassen als werknemers hen erop wijzen dat ze tegen de wet ingaan. De controle van deze werkgevers zou dus veel groter moeten zijn. Dat moet de Nederlandse overheid doen. Maar je kunt ook gewoon zelf op je collega's letten. Moeten zij harder werken dan jij? Verdienen zij minder dan jij? Wees dan niet bang je collega's en je baas daarop te wijzen. Veel Nederlanders maakt het niet zoveel uit dat hun Poolse collega het moeilijker heeft, omdat men het gevoel heeft dat deze arbeiders de banen inpikken van Nederlanders. Maar zolang een baas de helft hoeft te betalen aan een Pool, zal hij deze mensen eerder aannemen en blijven uitbuiten. Door misbruik van Polen te signaleren en aan te pakken, help je de positie van de Nederlanders op de arbeidsmarkt dus ook.”