Hoe is het om gedetineerde te zijn?

Hoe is het om in de gevangenis te zitten? Wat mis je het meest van buiten? Strijdkreet vroeg het aan verschillende mensen achter de tralies van PI Zutphen.

Gepubliceerd: 16 november 2018 in Samenleving Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Madame Forêt

In de PI in Zutphen zitten zware criminelen achter de tralies. Toch, als je ze ontmoet, zie je: het zijn vaak mensen als jij en ik, die verkeerde keuzes hebben gemaakt en daar de gevolgen van dragen. Hoe is het voor hen in de gevangenis?

Elroy van een jaar of veertig schoot iemand dood. Hij was bang dat hij anders de volgende zou zijn. Heeft hij spijt? "Nee. Als hij nu weer voor me zou staan, zou ik hem direct weer hebben beschoten. Het was geen wraak, het was angst. Als ik niet had geschoten, had ik de kogel gekregen. Ik vind het wel erg dat ik hierbij ook onschuldige mensen heb geraakt."

Hoe is het om hier vast te zitten? "Het gaat wel. Ik stapel elke dag pallets met hondenvoer. Ik werk hard. Als ik bezig ben, voel ik me goed. Het is een kwestie van accepteren, weet je. Het is niet anders, dit is mijn leven nu. Ik droom wel van een huisje, boompje en beestje voor de dag dat ik vrijkom. Maar dat gaat me echt alleen niet lukken. Ik zal daar veel steun voor nodig hebben."

Johan is een jonge twintiger, draagt een net overhemd, en lijkt op het eerste gezicht de beste jongen van de klas. Toch zit hij in één van de zwaarste gevangenissen van Nederland. Hij heeft een dodelijk ongeluk veroorzaakt, doordat hij met drank op reed. Vindt hij het terecht dat hij vastzit? "Als persoon hoor ik hier niet, maar ik hoor hier wel voor wat ik heb gedaan. Verder is het hier een ideale leerschool om crimineel te worden. Als je hier aan drugs wilt komen, lukt dat je wel. Maar daar doe ik niet aan mee, dat is niks voor mij. Ik heb drie jaar gekregen, ook omdat ik half ontoerekeningsvatbaar ben verklaard. Maar na een half jaar had ik het ook wel gesnapt, hoor. Maar je gaat niet in hoger beroep met zoiets, vanwege de familie van het slachtoffer. Als mijn broer was doodgereden zou ik het ook niet waarderen als diegene in hoger beroep gaat. Dat gaat niet echt samen met spijt betuigen."

Hoe is het in de gevangenis, maak je bijvoorbeeld vrienden? "Nou ja, vrienden. Niet echt. Ik kan wel met wat mensen opschieten, maar je kunt beter geen vrienden maken voor na je detentie hier. Het is verder wel oké hier, hoor. Ik doe het BAD. Zo noemen we de was. Dat is niet het ergste werk. Ik zit op 'enkel cel', dus ik hoef mijn ruimte niet te delen. Het is verder precies zoals je je voorstelt: rijen met cellen, met van die dikke deuren met kleine luikjes die open kunnen. Je hebt een wc-tje en een kraantje in je cel, en een bed. Je mag een uur per dag luchten op de binnenplaats. Verder is er recreatie en drie keer per week sport. Je kunt twee uur per week bezoek ontvangen. En er is zo’n BZT-kamer voor als je een relatie hebt. De ‘neukkamer’ noemen wij dat. Nee, ik heb geen vriendin."

Wat mis je het meeste van buiten? "Ik vind het rot dat ik nooit kan kiezen wat ik wil eten. Ik werkte in de horeca voordat dit gebeurde, dus ik houd erg van eten. Gevangenisvoedsel is niet veel waard. Als ik vrijkom kan ik gelukkig wel weer in de horeca werken, dat heb ik al geregeld." 

Jeroen is veertiger en zit nu anderhalf jaar. Hij doodde een man die hem aanviel. Hoe ziet zijn leven er hier uit, is het net als in de films? "De cellen zien er precies zo uit als je verwacht ja. Alleen is de mijne wel een stuk netter dan die van anderen, denk ik. Je hebt een wc-tje een kraantje en een bed. Als je je misdraagt, mag je je cel niet uit. Je werkt hier overdag. Ik ben afdelingsreiniger, omdat ik heel schoon ben. En omdat mijn plas schoon is, ik gebruik geen drugs. In deze gevangenis mag je ook een vogeltje hebben of een vis. Ik heb een kooi met een gele parkiet in mijn cel. Dat vogeltje maakt me heel blij. En alle foto’s van mijn familie. Ik weet dat zij me allemaal steunen en van me houden."

Wat vind je het moeilijkste aan de gevangenis? "Dat ik mijn kinderen niet kan helpen met hun huiswerk. Ik zou willen dat ik dat via Skype ofzo zou mogen doen. En ik mis het vissen in de natuur. Het bos, het water. Ik gedraag me hier voorbeeldig, maar ik wil toch graag echt vader kunnen zijn. En het beleid hierbinnen vind ik nog niet altijd even rechtvaardig. Ik mocht twee keer op verlof. Bij de begrafenis van mijn moeder en bij de begrafenis van een ander familielid. Nu is onlangs mijn zusje ook nog overleden. Vreselijk natuurlijk, maar toen mocht ik door een organisatorische fout niet op verlof. Ik heb groen-plus, dat betekent dat ik de meeste vrijheid heb die een gedetineerde kan verdienen. Maar ik mocht toch niet naar die begrafenis. Ik heb in mijn nette kleren in mijn cel mijn zus herdacht. Maar ik kon mijn kinderen niet troosten bij die begrafenis. Echt heel erg, vind ik dat."

Heb je spijt van wat je hebt gedaan? "God zegt dat je niet mag doodslaan. Maar je mag je wel verdedigen. Ik geloof dat ik dat heb gedaan. Ik laat nu mijn tattoos van mijn gezicht laseren, omdat ik denk dat de rechter zich er onbewust door heeft laten beïnvloeden. Ik zie er door mijn tattoos misschien uit als een zware jongen. Misschien dat ik daardoor anders overkwam in de rechtszaal. Maar God is de grote Rechter en hij weet dat ik nooit iemand bewust zou doden. Als het anders had gekund, had ik het anders gedaan. Ik leer mijn kinderen ook dat ze altijd naar de meester moeten gaan en niet zelf moeten vechten. Daarom belde ik eerst de politie. Weet je, de Meneer boven weet het wel. Daar vertrouw ik op."

Emre is in de dertig en zit vast voor drugshandel. Hij heeft al eens gezeten in Duitsland. Wat vind hij het verschil tussen de gevangenis daar en hier? "Je zit daar met zijn vieren tussen vier muren. Zo’n cel is iets van tien vierkante meter. Vergeleken met Duitsland is het hier een paradijs. Ik heb hier een eigen cel met televisie, je kunt tafeltennissen enzo, en er komen hier geen ratten uit het toilet. Het is hier echt een hotel, hoor."

Het moet ook wel een straf zijn, toch? Nu lijkt het net alsof het geweldig is om in de gevangenis te zitten… "Vergeleken met een Duitse gevangenis is dit een paradijs, maar vergeleken met vrijheid is dit helemaal niks. Jij bedenkt je nu wat je graag wilt doen, en dat kun je doen. In de zon zitten in het park, naar vrienden. Ik kan helemaal niks. Daar verandert die televisie in je cel niks aan. Hier bepaalt een ander wat ik doe op een dag. Om kwart voor vijf straks gaat de bel en na een uurtje luchten - weer of geen weer - moet ik weer naar binnen. Ik zou heel graag voor mijn moeder willen zorgen. Die heeft een hersenbloeding gehad terwijl ik vastzat. Ik denk dat het mijn schuld is. En ik kan er nu niet voor haar zijn. Mijn vader is nog geen enkele keer gekomen om me te bezoeken, ik denk dat hij niet wil accepteren dat ik hier zit. Mijn moeder is wel gekomen, maar ik vond het vreselijk om te zien hoe slecht ze eraan toe was. Dat ik haar niet kan helpen nu, dat is het rotste aan de gevangenis."

Denk je dat God je heeft vergeven? "Ik ben een moslim, maar ik bid niet vijf keer per dag. Ik weet niet of God me vergeeft, dat weet je toch pas als je doodgaat? Ik heb hier in de gevangenis wel contact met een imam. Maar hij noch ik weet hoe Allah oordeelt. Ik hoop dat Allah me zal vergeven."

(alle namen in dit artikel zijn gefingeerd.)