“Hoe geleerder je bent, hoe meer je moet toegeven dat er een God bestaat”

Harriette Verwey (66) is een bekende cardioloog, verbonden aan het Leids Universitair Medisch Centrum. Ze weet ontzettend veel over de werking van ons hart. Haar grote kennis versterkt haar geloof.

Gepubliceerd: 27 december 2018 in Geloven Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Margriet Alblas

Harriette is altijd al een bekende arts geweest binnen haar vakgebied, maar toen vorig jaar haar pensioen intrad, werd ze veel breder bekend. Ze kreeg de hoogste onderscheiding van de Koning: Officier in de Orde van Nassau. Niet lang daarna werd ze door Trouw gevraagd naar zeven levenslessen, waarvan de les: 'Wees de wind onder iemands vleugels' een heel bekende werd. "Als je eenmaal succesvol bent, open dan deuren voor anderen". Het is haar uitstraling van een wijze vrouw die anderen graag laat delen in haar kennis, die ook mij direct opvalt. Van Harpers Bazaar kreeg ze een Oevre-award en Harriette wordt regelmatig gevraagd als deskundige in de media. Toch maakt ze graag tijd voor het Leger des Heils. Harriette is namelijk een zeer gelovige vrouw, en deelt ook op dat gebied graag haar inzichten.

Onder veel mensen heerst de gedachte dat mensen die zeer intelligent zijn, het geloof in God niet meer nodig hebben. "Het verbaast mij altijd als collega’s niet geloven. Als je ziet hoe vernuftig een mens gemaakt is, dan kun je je toch bijna niet voorstellen dat dat zomaar geëvolueerd is. Ook bij de geboorte van een kind: dat baby’tje heeft alles al in zich om honderd te worden. Er komen niet gaandeweg armen en benen bij. Alleen dát al moet je in stille verwondering brengen; dan moet er toch meer zijn dan wat alleen het oog ziet."

Dus het design suggereert voor jou een Designer? “Ja, er moet een Goddelijke Schepper zijn. We zijn niet zomaar een vervolmaking van een proces van aap naar mens. Er kunnen wel gedragingen zijn in de natuur die veel op elkaar lijken. Maar zoals de mens in elkaar is gezet, dat is voor mij goddelijk. Met ons brein, met alles wat we kunnen... Moet je alleen al nagaan wat de wetenschap kan. Niet alleen dat we op de maan landen, maar ook wat we in de cardiologie kunnen. Het komt veel vaker voor dat we zeggen dat we iets niet doen, dan dat we iets niet kúnnen doen."

"Het dilema van de cardioloog is 'wat doen we deze patiënt aan' en niet: 'wat kunnen we doen'. Als iemand pijn op de borst heeft kunnen we hem dotteren. Tegenwoordig is dat, kort door de bocht, een ballonnetje blazen en binnen 24 uur is de patiënt weer thuis. We kunnen hartkleppen via de lies vervangen. Een hart kan worden getransplanteerd, we kunnen mensen zelfs een steunhart (kunsthart) geven. Als we een steunhart implanteren kunnen we je levensduur met jaren verlengen. De vraag is: moet ik het bij iedere patiënt doen? Het risico is namelijk ook hoog. Mijn handelen als dokter moet meer goed dan kwaad doen. Maar we kunnen zoveel, en er is ook zoveel bekend. Patiënten komen vaak met een boodschappenlijstje. Dan is het aan mij om een patiënt uit te leggen: 'wat je graag wil, kan, mits het risico acceptabel is en je lichaam aan de voorwaarden voldoet'. Maar soms ook 'nee, want...'. Dan moet ik als dokter en medemens de patiënt laten beseffen dat ik hem niet aan zijn lot overlaat. Dat het niet is dat ik hem iets niet gun, maar hem juist bescherm. Dat is het dilemma van een arts: kan ik het op mijn medemens neerleggen? En dat zijn moeilijke discussies. Geen enkele aap zou in staat zijn om dit gesprek te voeren. Ik geloof dus absoluut niet in de evolutie."

Je hebt het over een Scheppende God. Hoe komt die God dichtbij? “God is voor mij een dagelijkse praktijk. Hij helpt mij in alles. Ik bedank hem dat ik de nieuwe dag mag aanschouwen. Het is namelijk niet vanzelfsprekend om wakker te worden, en om gezond wakker te worden. Dat is een groot voorrecht. Ik lees zijn Woord en ik praat met Hem zoals ik met jou praat. Ik leg hem mijn agenda van de dag voor. En ik vraag hem mij wijsheid te geven. Aan het einde van de dag maak ik de balans op, en zie ik dat Hij er was. Dat geeft rust en vrede. Ik heb ook een groepje vriendinnen met wie ik bid. We bidden op onze eigen plek, maar wel op hetzelfde tijdstip. Daar begon ik mee toen mijn broer in Suriname een beroerte kreeg. Veel van mijn familie woont in Suriname. Als er zoiets gebeurt, is Suriname opeens heel ver weg. Ik stelde voor om op zaterdag op dezelfde tijd te gaan bidden. Iedereen was enthousiast en we zijn allemaal simultaan gaan bidden. Ook nichten en neven. Binnen een week ging mijn broer van halfzijdig verlamd in een ziekenhuisbed naar een lopende man.”

Hoe kijk je daar tegenaan als arts? “Hij heeft uitstekende medische zorg gekregen in het Academisch Ziekenhuis daar, dat wil ik gezegd hebben. Maar zijn gezondheid ging zeer snel vooruit, en hij loopt en praat weer bijna normaal. Toen ik dat zag, ervoer ik dat er kracht ligt in het gebed. Daarmee krijg je de troon van God in beweging. We zijn afhankelijk van Zijn goedheid, maar ik ben ervan overtuigd dat Hij goed is en het beste wil voor Zijn kinderen. Als je agenda-technisch niet samen kunt komen om te bidden, bid je op deze manier toch samen. Met mijn familie, en ook met vriendinnen.”

Is dat echt ingrijpen van God? “Kijk, mijn broer sprong niet op uit zijn bed. Maar ik zie wel een God in actie. Ik geloof in een levende God die helpt. Bidden en vasten is daarin wel belangrijk. Toen Koning Josafat uit de Bijbel in nood kwam, riep hij het volk op om te bidden en vasten. Vasten is een offer brengen. Ik zie daar ook het effect van. Beweging in de goede richting. De God die ik dien is geen zondagschoolverhaal, geen fabeltje. Hoe geleerder je bent, hoe meer je moet toegeven dat er een God bestaat.”

Waarom? "Omdat je minder aan toeval kan toeschrijven. Je weet te goed hoe vernuftig alles werkt. In de winter is de natuur ogenschijnlijk dood, maar in de lente komt alles weer tot bloei. Dat is God die de schepping in handen heeft."

Als cardioloog heb je letterlijk mensenlevens in je handen. “Ja, mensen vertrouwen hun leven aan een arts toe. Ik was operationeel leider van andere artsen, dus ik werkte wel in groepsverband. Ik vroeg ook wel eens aan de artsen die onder mij werkten: wat zou jij doen? Dat je eindverantwoordelijk bent, betekent niet dat je elke beslissing alleen maakt. De cardiologie is hectisch, we hebben vaak maar een paar minuten. Maar iedereen is belangrijk, zeker ook de verpleegkundigen die aan het bed staan. Zij zijn de ogen en oren van de artsen."

Drukte die verantwoordelijkheid weleens zwaar op je? “Ik heb een opleiding van 11 jaar genoten natuurlijk - zes jaar tot arts en vijf jaar om cardioloog te worden. Het is een leven lang studeren, je moet continu ontwikkelingen bijhouden. Maar mijn kracht school in de afhankelijkheid van God. Dat Hij mij zou helpen om de veelheid van kennis die ik had op de juiste wijze toe te passen. Want veelheid van kennis wil nog niet zeggen dat je de juiste beslissingen neemt."

Harriette is een inspiratiebron voor jonge mensen. Ze is al jaren voorzitter van de Raad van Toezicht van de Stichting Etnische Zaken Vrouwen Nederland én het Migratie Museum in Den Haag en is weekenddocent voor kansarme kinderen. Ook is ze gouverneur van de Rotary voor provincie Zuid-Holland. Daarbij zorgt ze er met haar Stichting Brassa voor dat Surinaamse kinderen met aangeboren hartafwijkingen goede specialistische zorg krijgen.

Waarom zet jij je zo in?
"Toen ik als jonge meid vanuit Suriname naar Nederland kwam om te studeren, heb ik me heel eenzaam gevoeld. Wat mij overeind hield was mijn missie: ik wil zieke mensen beter maken. Met de kracht van God ben ik daar doorheen gekomen. Dat vormde ook mijn karakter. Ik denk dat ik nooit zo'n krachtige bestuurder met oog voor anderen was geworden, als ik daar niet doorheen had gemoeten. Ik wil daarom ook nooit vergeten waar ik vandaan ben gekomen. Dat vind ik zo mooi aan het boek wat Michelle Obama heeft geschreven. Zij schrijft daarin dat ze weet dat zij haar bevoorrechte positie niet alleen heeft gekregen voor zichzelf, maar ook om anderen daarmee te helpen. Dat geloof ik heel sterk: door wat ik van God heb gekregen, kan ik weer anderen inspireren en verder helpen op hun eigen pad."

Meer bekend nog is je inzet voor het vrouwenhart. Waarom vind je dat zo belangrijk? "Ik was op een congres waar resultaten werden gepresenteerd waaruit bleek dat hartziekten bij vrouwen zich anders manifesteren dan bij mannen. Het was voor mij een verbijsterende ontdekking. Ik was op dat moment hoofd van de hartbewaking. Al die vrouwen die met pijn op de borst bij mij waren gekomen en waarvan ik dacht dat er niks aan de hand was... Had ik die met een tijdbom naar huis gestuurd? Ik ben dat meteen gaan checken met mijn nieuwe inzicht. Wij waren ontzettend zorgvuldig, maar ons was niet bekend dat de gebruikelijke methode om vast te stellen of er iets loos was met het hart van een vrouw, niet genoeg bewijs leverde. Bij mannen is het direct duidelijk, bij jonge vrouwen niet. Dat is heel schrijnend, want de helft van de wereldbevolking is vrouw. Terwijl bijna al het onderzoek toen was afgestemd op mannen. Vanaf dat moment was ik niet meer te stoppen in mijn drive om dat voor het voetlicht te brengen. Overal waar ik maar kon spreken, zei ik: let op je signalen! Die kunnen anders zijn dan bij mannen. Het kan onbegrepen moeheid zijn, pijn tussen de schouderbladen, pijn in je kaak zonder reden - let erop! Ga naar de huisarts en laat je niet wegsturen met 'je hebt kleine kinderen en je werkt'. Laat goed naar je kijken en als er enige verdenking is, omdat er een ziekte in je familie zit, je bloedsuiker of bloeddruk hoog is of je cholesterol is niet goed: laat je doorsturen. Dat was mijn missie. Inmiddels is er veel veranderd op dit gebied, gelukkig."

Ben je, nu je iets ouder bent, weleens bang voor je eigen gezondheid? "Ik ben nooit veel ziek geweest. En ik geloof ook dat je zo oud bent als je je voelt. Ik geloof dat Majoor Bosshardt zich in haar laatste jaren nog steeds niet oud voelde. Kijk, de mens heeft een ziel, geest en lichaam. Ik ervaar God niet in dat spiertje daar, in mijn hart. Hij zit niet in mijn lichaam, Hij woont in mijn geest. Maar het hangt wel samen. Als mijn hart er op een dag mee stopt, geloof ik dat mijn ziel naar God zal gaan. Dat geeft me rust."