Erik heeft een burn-out (en daar kun jij iets van leren)

Erik (29) is meester op een basisschool. Maar op dit moment zit hij thuis. Hij heeft een burn-out. Hoe kan zo’n jonge vent zo overspannen zijn?

Gepubliceerd: 18 januari 2018 in Leven Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Madame Forêt

Erik had geen idee dat 'ie te weinig rust nam. Of dat er te veel aan de hand was in zijn hoofd. Hij gaf les op twee verschillende basisscholen. "Het was wel intensief. Ik viel in bij een groep 8. Dan heb je naast de gewone les ook een musical en schoolkamp. Ik werkte van half acht tot half zes zonder pauzes. Dat is 50 uur per week. Meesters en juffen stellen zich echt niet aan over de werkdruk. Je bent niet alleen onderwijzer, je bent ook presentator en pedagoog. Je geeft niet alleen lessen, je bent ook verantwoordelijk voor het klimaat in een klas. Het is een enorm intensief beroep."

Hartkloppingen en herbelevingen

Maar de werkdruk alleen was niet wat Erik de kop koste. Hij deed vrijwilligerswerk naast zijn baan, als vluchtelingencoördinator van Stichting Present. Intussen plande hij samen met zijn huidige vrouw een bruiloft, kochten ze een opknaphuis en planden ze een reis naar het land waar hij als kind zes jaar woonde. Veel dingen tegelijk doen is iets dat bij Erik past. "Ik ben graag bezig. Dat heb ik altijd al gehad. Niets voor mij om op de bank te zitten en te niksen. Ik houd ervan om dingen te regelen. Een bruiloft en een reis plannen, dat vind ik superleuk om te doen."

Maar het lichaam van Erik ging protesteren. "Ik had thuis altijd lijsten in mijn hoofd, was altijd bezig met to do's, ik kon niet echt meer ontspannen. Ik had echt geen focus meer, alles liep in mijn hoofd door elkaar. Toch had ik nog zo'n houding van: komt wel weer goed, niet zeuren. In de aanloop naar onze reis werd mijn zicht slechter; mijn ogen konden niet goed meer focussen. En mijn hartslag deed raar, ik was bang dat ik hartkloppingen had. Ik raakte daar een beetje door geobsedeerd, ging continu mijn hartslag checken. Dat was misschien mijn behoefte aan controle: dingen checken." Tijdens de reis door Guatemala raakte hij in paniek. "Ik woonde daar als kind met mijn ouders. Zij werkten daar als zendelingen in een heel gevaarlijke tijd. Allerlei herinneringen van angst kwamen boven en ging ik daar herbeleven. Ik realiseerde me toen pas hoe onveilig ik me altijd voelde als kind. Ik heb veel geweld, bedreigingen en pistolen gezien. Door de hele atmosfeer in het land kreeg ik paniekaanvallen en werd ik angstig."

Hondsmoe wakker worden

Eenmaal terug in Nederland ging het wel weer beter. Maar twee mechanismen die Erik zich had aangeleerd, werkten niet meer: controle houden en dingen regelen. De herinneringen die waren weggestopt, waren terug. "Ik werd 's morgens hondsmoe wakker, doordat mijn hoofd in mijn slaap doorging met onrust. Toen ik in het nieuwe schooljaar een combinatieklas kreeg met allemaal zorgleerlingen, kon ik dat eigenlijk niet meer aan. Niet dat ik dat zelf doorhad, hoor. Ik vond altijd dat het nog wel ging, dat ik me niet moest aanstellen. Anderen merkten ook niet zoveel aan mij, want het was me niet aan te zien." Een paar dagen na zijn bruiloft stortte Erik in. "Nog steeds had ik niet door dat het ernstig was. Ik werd heel duizelig op mijn werk, zat daar als een zombie, ging naar huis en kon niets anders dan op de bank liggen. Ik wilde de volgende week gewoon weer naar mijn werk, maar toen zei Anique, mijn vrouw, tegen me: 'Als jij maandag niet kunt werken, dan hóef je niet.' Ik vroeg haar nog: 'Echt?' Het zat niet in mijn systeem dat je je werk kon afzeggen. Anique stuurde me naar de huisarts, en toen was wel duidelijk dat ik niet zomaar een beetje vermoeid was."

Terugvallen

Wat doe je als je niks meer kunt? "Liggen, luisteren naar de stilte en in de natuur wandelen. Je kunt ook niet veel anders als je met zwarte kringen onder je ogen, kloppende slapen en suizende oren op de bank ligt. Maar wat is dat lastig! Zeker omdat anderen het niet aan me konden zien. Dan moest Anique soms zeggen: 'Nee, Erik kan niet afwassen. Hij kan dat echt niet!'"

Erik heeft maandenlang rust moeten houden. "Het lastigste is dat het met vallen en opstaan gaat. Dat ik niet weet of ik nog helemaal de oude word en wanneer dat dan is. Telkens als het even beter gaat, val ik daarna weer terug. En bij elke terugval ben ik doodsbang dat ik weer helemaal terug bij af ben. Ik heb nu met behulp van therapie leren luisteren naar mijn lichaam. Het geeft mijn grenzen aan. Ik moest ook leren om mijn emoties te voelen. Uit het dal klimmen duurt gewoon heel erg lang en ik voel me de hele tijd rot. Ik ben mentaal wel echt geknakt."

Anique

"Ik kon een tijdje niks hebben. Als Anique uit haar werk kwam, kon ik het hooguit verdragen om vijf minuten met haar te praten. Alle prikkels waren me te veel. We waren net getrouwd, maar we moesten in stilte eten. Ik was niet de jongen waar ze verliefd op was geworden. Maar als ik haar niet had gehad, weet ik niet hoe het was gelopen. Ze is altijd sterk en zorgzaam, stelt me goede reflectieve vragen en luistert echt. Van haar heb ik geleerd om over mijn gevoelens te praten en verdrietig en boos te durven zijn. Ze geeft me een soort 'toestemming' om te voelen, dat maakt het heel veilig. Het is wel cru dat het eerste jaar van ons huwelijk niet zo leuk is geweest. Ik ben nog niet de persoon die ik voor haar wil zijn. Wanneer je trouwt doe je een belofte over ziekte en gezondheid, maar wist ik veel dat ik de week erna al zo'n beroep op haar moest doen."

Nieuwe lessen

"Als ik als kind spanning voelde, trok mijn buik samen, gingen mijn benen trillen, zaten mijn kaken vast en kreeg ik het benauwd. Precies dezelfde dingen doet mijn lichaam nu als ik ergens bang voor ben. Het klinkt stom, maar ik heb geleerd op die signalen te letten en goed voor mezelf te zorgen. Ik interpreteer die lichamelijke signalen en koppel er de juiste handeling aan. Dat is iets waar therapie echt bij kan helpen." Erik heeft tijdens zijn burn-out geleerd om veel te wandelen in de natuur, te sporten, muziek te luisteren en te klussen in huis. Dingen waar hij gelukkig van wordt en rust bij ervaart. Aan het begin kon hij niet meer doen dan één activiteit per dag. Dat bouwt hij langzaam op. Piekeren zet hij soms om in gedichten. Gedichten waarin hij zijn gevoelens op papier probeert te krijgen.

Cliché

"Burn-out. Ik heb iets tegen dat woord. Het is zo hip en klinkt zo extreem. Alsof je niks anders meer kunt dan alleen slapen. Dat was niet zo, maar het was wel heel pittig en het voelt heel uitzichtloos. Je hebt geen controle over hoe lang het duurt. Je hebt je maar te onderwerpen aan de tijd. Het klinkt cliché, maar het enige goede eraan is dat je ervan leert. Ik heb door schade geleerd dat ik grenzen heb. En dat ik mijn gevoelens, emoties en trauma's niet kan negeren. Doordat het zo slecht ging, moest ik wel een traumabehandeling doen. Dat had ik anders nooit gedaan. Maar nu ben ik wel veel meer in contact met mijn lichaam. Ik ben nog niet uit dit proces, maar hiervoor was ik ook niet mezelf - zonder dat ik dat doorhad."

'Ik ga zoeken wat mijn koers is / wat mij maakt tot wie ik ben / Al is het mistig en onduidelijk / ik zal vinden wie ik ben.' - Erik

"Een plek waar ik veel wandel en nadenk zijn de Maarsseveense Plassen, vlak bij mijn huis. Er is daar zo'n steiger, die het weidse water in reikt. Zo voelt dit moment in mijn leven ook. Ik zit in een overgang, waarin ik leer mijn leven anders te gaan leven. Als ik op die steiger sta denk ik wel eens: durf ik het water op? Durf ik nog om nieuwe dingen aan te gaan, om dingen in mijn leven te veranderen? Het vaste land, de manier waarop ik dingen deed, dat voelt veilig. Maar het water trekt."