Er komt geen vrede op aarde

Oorlogsverslaggever Arnold Karskens reageert op bekende uitspraken over vrede. Volgens hem komt er nooit vrede op aarde.

Gepubliceerd: 24 december 2015 in Samenleving Tekst: Willemijn de Jong

Hij schuift regelmatig aan bij praatprogramma’s op radio en tv, schreef acht boeken, kreeg een mensenrechtenonderscheiding en is voorzitter van de Stichting Onderzoek Oorlogsmisdaden. Arnold Karskens is al jaren de bekendste Nederlandse oorlogsverslaggever - “Ik noem mezelf liever vredesjournalist” - en verbleef daarvoor in ruim dertig conflictzones. Van Afghanistan tot Mali. Deze doorgewinterde ‘war correspondent’ gelooft niet in vrede op aarde… Dat blijkt uit zijn reactie op stellige uitspraken van anderen. 

Nicky van ’t Riet, Defensiewoordvoerder in de Tweede Kamer zegt: ‘Nederland neemt deel aan vredesmissies omdat het in de Grondwet staat.’

“In de artikelen die ik schrijf, zit altijd een waarschuwing tegen oorlog. Ook tegen de Tweede Kamer zei ik over de Nederlandse missies in Afghanistan ‘weet waar je aan begint’. Ik ben zelden een voorstander van het sturen van bewapende Nederlanders naar oorlogssituaties. Wij maken het daar in de regel niet beter op. Zo zitten de burgers in Syrië bijvoorbeeld niet te wachten op nog meer soldaten die hen komen ‘bevrijden’, want dan zitten ze nog meer knel tussen het vuur van die twee partijen. Ze willen vooral rust. Als de Verenigde Naties een missie starten om vrede af te dwingen, lukt dat in de praktijk niet. De VN kunnen wel ergens de vrede handhaven. Kijk maar naar Sierra Leone en Liberia destijds. Maar in een oorlogsgebied komt pas vrede als de mensen zelf vrede willen. Door de gewapende bemoeienis van het Westen sterven er nog veel meer onschuldige burgers. Dat zijn ook de lessen uit Irak en Afghanistan.”

Theoloog Fernando Enns: ‘Zolang er wapens zijn, zullen ze gebruikt worden’.

“Ja, dat ben ik met hem eens. Ik ben van mening dat je wapens mag gebruiken om je eigen land te verdedigen als een vijand aanvalt, maar niet om zelf een ander land aan te vallen. Je moet weten: oorlog heeft vaak een reden. Het is het gevolg van oneerlijkheid. Om oorlog te voorkomen, moet je dus de oorzaak aanpakken. Bijvoorbeeld de corruptie in Mali, dat voedt namelijk extremisme. Mensen moeten leren praten in plaats van meteen naar machtsmiddelen als wapens te grijpen. In mijn werk zie ik dat strijd voortkomt uit een gebrek aan kennis. Mensen weten niet hoe ze op een geweldloze manier hun recht kunnen laten gelden. Ze weten vaak niet wat tolerantie is. Ze kennen het democratische systeem niet. En mensen met macht, proberen hun eigen zwakte te verhullen door de schuld aan een ander te geven en grijpen daarbij naar de wapens.”

Psychologieprofessor Joshua Greene: “Groepen mensen met verschillende moralen komen met elkaar in aanraking en kunnen geen compromissen sluiten. De oplossing voor de conflicten die hieruit voortkomen, is het ontwikkelen van een gezamenlijke, wereldwijde moraal.”

“Conflicten komen niet zozeer voort uit idealen of moraal. De oorlog in Afghanistan wordt veel meer aangewakkerd door geo-politieke motieven, het willen heersen over een gebied, en economische belangen zoals de schaarste van grondstoffen. Afghanistan is een strategische plek; mensen die macht willen, hebben veel voor zo’n gebied over. En vergis je niet, er wordt heel veel geld verdiend aan oorlog. Geld is een grotere drijfveer achter oorlog dan moraal. Die moraal wordt gebruikt om de strijd te verantwoorden tegenover het volk. Om haat te kunnen zaaien via de media. Om rebellen tot actie aan te zetten, ook al moeten ze mensen onthoofden zoals in Syrië. En ondertussen verdienen de wapenhandelaars bakken met geld. Wat kan hun die slachtoffers schelen. Daarom denk ik ook niet dat we vrede op aarde krijgen. Met het bijbrengen van kennis over democratie en het oplossen van corruptie kun je wel meer oorlog voorkomen, maar de aard van mensen zal nooit helemaal veranderen. Ik zie het als ‘survival of the fittest’: we willen het beste voor onszelf. We hebben een probleem met hebzucht. Dat is de oorzaak van veel wereldproblemen. Overbevissing, te veel CO2-uitstoot, uitbuiting. We vinden onze mooie auto, de zalm op ons bord en onze goedkope kleren belangrijker. Iedereen droomt van wereldvrede en dat is wel iets heel moois. Maar we zijn niet bereid daarvoor te geven of zelfs maar te delen.”

Einstein: ‘Wij kunnen problemen niet op hetzelfde bewustzijnsniveau oplossen als waarop wij die hebben gecreëerd.’

“De wereldproblematiek oplossen gaat je misschien niet lukken, de wereld verbeteren wel. Door vriendelijker en toleranter te zijn voor de mensen om je heen. Bereid zijn om te delen. Die ‘boodschap’ zie ik bij het Leger des Heils. Geen leger met wapens, maar een Leger van vrede. Door te luisteren en te delen. Ik denk dat daar meer toekomst in zit dan in een zogenaamde vredesmissie ver weg”