En dus zal ik weer gaan

Theatermaker Ilay den Boer ging bij het Leger des Heils werken om te begrijpen hoe dat is: vader én dakloos zijn. Zijn voorstelling ‘En dus zal ik weer gaan’ is sinds gisteren te zien in Theater Bellevue in Amsterdam. “Ik wil een pleidooi houden voor een man die net zo veel van zijn dochter houdt als elke vader, maar niet kan meedraaien in de maatschappij.”

Gepubliceerd: 12 februari 2019 in Samenleving Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Jan Sol / Wendy Bos

Ilay den Boer staat bekend om zijn documentairestijl in het theater, en is auteur van de voorstelling Het beloofde Feest waar hij verschillende onderscheidingen voor kreeg. Ilay wil theater maken dat zich baseert op zijn persoonlijke ervaringen en zich verhouden tot de maatschappelijke actualiteit. Zijn nieuwe voorstelling gaat over Rik. Rik is vader, zanger en dakloos. De hoofdpersoon uit de voorstelling is een man die je kunt tegenkomen bij een opvang van het Leger des Heils. Strijdkreet stelde hem een aantal vragen tijdens de laatste repetitie in Theater Bellevue.

Waarom heb je nu een theaterstuk over een dakloze vader gemaakt? “Ik wil een pleidooi houden voor een man die net zo veel van zijn dochter houdt als elke vader, maar niet kan meedraaien in de maatschappij. Ik ben zelf ook vader en ik kan me houden aan de gedragsregels die gelden. Of nog beter gezegd, ik hou ervan om te voldoen aan de vaderlijke plichten. Ik ben immers vader. Toch geloof ik niet dat dat de enige juiste manier is om te leven. Er zijn mannen, zoals het personage Rik, die vastlopen binnen deze plichten in onze maatschappij. Die niet passen in het systeem van de UWV en waarvoor functies als ‘Floor Manager’ een onnodige barrière vormen. Rik is vader én dakloos. Zijn relatie met zijn dochter is anders dan hij zou willen. Niet omdat hij het niet goed wilde doen, maar omdat hij een bepaalde vrijheid najaagt en anders in het leven staat dan de meute. ‘There is no space for failure’ zegt Rik ergens in de voorstelling. Je ziet hem worstelen met het spanningsveld tussen zijn eigen vrijheid en plichtsbesef.”

Theatermaker Ilay den Boer met schrijver Jurjen Sytsma Theatermaker Ilay den Boer met schrijver Jurjen Sytsma

Waarom ging je voor deze voorstelling bij het Leger des Heils werken? “Als theatermaker kan ik van een afstand een bepaald maatschappelijk fenomeen observeren, maar ik kan er ook deel van uitmaken. Pas dan kan ik mensen en hun situatie écht begrijpen. Eerder heb ik dat in een asielzoekerscentrum gedaan voor een theaterstuk over vluchtelingen. Het personage Rik is een verzameling van allerlei mensen die ik in de opvang van het Leger des Heils heb ontmoet. Mannen die in een grijs gebied leven, van ouderschap en dakloos zijn. Toen ik met hen praatte besefte ik dat ik net zo goed in hun schoenen had kunnen staan. Op verschillende punten in mijn leven had ik links af kunnen slaan in plaats van rechts en dan had ik daar ook kunnen zitten. Zo ver staat hun situatie niet van mij af.”

"Je ziet hem worstelen met het spanningsveld tussen zijn eigen vrijheid en plichtsbesef."

Wie kwam je dan tegen in die opvang? Ik heb er twee maanden rondgelopen, bij drie verschillende afdelingen, dus ik heb nogal wat mensen ontmoet. Bijvoorbeeld een man die constant in de derde persoon over zichzelf sprak. Tijdens een schaakpotje vroeg ik hoeveel kinderen hij had en zei hij: zes miljoen. Ik vroeg aan een collega wat hij daarmee bedoelde en kwam er toen achter dat hij zaaddonor is geweest. Veel van wat je hoort in zo’n opvang neem je in eerste instantie niet serieus. Maar als je beter kijkt, zie je mannen die niet zo ver van je afstaan. Maar naast deze extravagante mensen kwam ik ook wat stillere mannen tegen. Mensen die anoniem blijven. Mannen die ik in de supermarkt of in de crèche van mijn kind tegen had kunnen komen, zonder te weten wat hun verhaal is. Ik was vooral door hen gefascineerd.”

Rik is zo’n man? “Ja. Rik wordt gespeeld door René Jonker, zanger en acteur. René is zelf niet dakloos geweest, maar lijkt wel veel op Rik. De voorstelling is in zo’n vorm gegoten dat je eigenlijk bij het laatste concert van Rik aanwezig bent. Je zit niet vanuit een veilige donkere doos naar een podium te kijken; je zit met Rik in de kroeg. Hij zingt zijn liedjes en vertelt tussendoor zijn levensverhaal. Je drinkt ondertussen een drankje en krijgt soms een vraag van Rik. Deze vorm vind ik heel belangrijk, omdat het dan niet zomaar een verhaal is waar je naar zit te kijken. Het verhaal van Rik is écht. Op deze manier ga je meevoelen in zijn worsteling. Of zelfs je eigen worsteling erin herkennen.”

Wat voor vader is Rik? “Een vader die veel van zijn dochter houdt, maar ook op sommige cruciale momenten niet aanwezig is. En dat is fundamenteel. We laten die spagaat zien. Rik weet net zo goed als de bezoeker dat hij schuldig is aan een bepaalde verwaarlozing van zijn kind. Maar hij moet ook zichzelf kunnen zijn, zijn eigen weg kunnen gaan. Ik denk dat elke ouder voor een deel die worsteling zal begrijpen." 

“Overigens komt het perspectief van de dochter ook terug in het verhaal. Ik heb tijdens mijn voorbereiding met een dochter in zo'n situatie gesproken. Deze dochter had al vaak de vraag gehad of ze geen andere vader had gewild. Ze zei tegen me: 'Ik wil helemaal geen andere vader, ik heb geen idee hoe dat is. Hij is goed voor mij.’ Maar tegelijkertijd moest ze tegenover haar vader ook grenzen stellen en dingen zeggen als ‘pap, je bent een lul, stop met zuipen’. Ook de dochter zit in een spagaat.”

Wat hoop je dat bezoekers meenemen van je voorstelling? “Het verhaal van Rik gaat niet over het alcoholmisbruik en het niet trouw kunnen zijn - het gaat over het waarom. Waaróm kan iemand z’n drang naar vrijheid niet latenOm dat te begrijpen duiken we tijdens de voorstelling de geschiedenis van Rik in. Hij zegt ergens aan het einde van het stuk: ‘Het stuwt en trekt in me als eb en vloed. Vrijheid. En ik zal de laatste zijn die zegt dat ik het begrijp: ik zeg je alleen dat het geen keus is.’ Uiteindelijk is een levensverhaal nooit zomaar te verklaren met ‘het ligt hier en hier aan.’ We hebben mensen in onze maatschappij die gewoon niet kunnen voldoen aan de verwachtingen die er zijn. Ze hebben een bepaalde onrust, een niet weten wat en hoe. Ik hoop dat de bezoeker dat tijdens de voorstelling mét Rik kan ervaren. Om inzicht te krijgen.

Benieuwd geworden?

'En dus zal ik weer gaan' tourt van 12 februari tot 24 april door Nederland. Van 12 februari tot 10 maart bijna elke dag in Theater Bellevue in Amsterdam, maar daarna ook in Utrecht, Purmerend, Den Haag, Almere, Haarlem, Leiden en Rotterdam. Kijk hier voor de speeldata en kaartjes.