Eelke wil geen smartphone

Eelke belt en sms’t met een oude mobiele telefoon, zo eentje met een toetsenbord. Appen en op een route van Google Maps lopen zitten er voor hem niet in: hij wíl geen smartphone hebben. Waarom niet?

Gepubliceerd: 04 november 2018 in Geluk Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Goed Folk

“Wel een beetje jammer dat ik af en toe al mijn smsjes moet wissen, omdat mijn geheugen vol zit. Sommige wil ik helemaal niet missen. Maar opschrijven in een schriftje - dat komt er dan ook niet van.” Eelke de Gelder (31) is nooit meegegaan in de ontwikkeling van de mobiele telefoon naar de smartphone. Alle mogelijkheden die een smartphone biedt: internet, apps, een goede camera - hij leeft graag zonder. Hij is tutor in Global Health aan de Universiteit van Maastricht, waar hij een vak doceert waarin de samenhang tussen wetenschap, techniek & samenleving bestudeerd wordt.

Vind je het weleens vervelend om geen smartphone te hebben?
“Onlangs lag een vriend van mij in het ziekenhuis. Dat hoorde ik pas twee dagen later, doordat ik natuurlijk niet in de appgroep zit. Dan voel ik me wel asociaal, omdat ik niet de gangbare communicatiemiddelen gebruik. Mensen moeten mij dan speciaal bellen of berichten, wat natuurlijk weleens wordt vergeten. Als dat vaak zou voorkomen, zou ik wel overwegen toch nog een smartphone te nemen. Ik mis ook wel eens leuke dingen, zoals het tijdstip waarop het Sinterklaasfeest van mijn familie begon. Maar dat zijn maar praktische dingen. Dat maakt me niet zoveel uit.”

Heb je echt nooit een smartphone gehad?
“Jawel, heel even in India. Ik was daar op reis toen mijn vader erg ziek werd. Internationaal bellen was onbetaalbaar met een gewoon telefoontje, dus toen heb ik voor 50 euro een smartphone gekocht. Die ligt ook nog wel ergens in de kast nu, maar ik gebruik hem niet. In India vond ik het ook al onhandig, hoor. Hij was supersnel oververhit of leeg, en dan moest ik hem midden in de Himalaya opladen met een zonnepaneeltje. Toen zat ik ook even in een appgroep, gelukkig waren de mensen daarin kort van stof."

Waarom heb je deze keus gemaakt?
“Ja, hoe weet je waarom je iets kiest? Volgens mij is het niet zo rationeel. Ik denk dat alle redenen die ik heb om geen smartphone te hebben, eigenlijk rechtvaardigingen zijn van een intuïtieve keuze. Maar dat ik het eigenlijk verder niet precies weet. Misschien vind ik gewoon dat het niet bij mij past, bij mijn manier van leven. Ik wil graag zélf bepalen hoe ik leef. De technologie dringt zich op in ons leven, en ik ben tegen dat determinisme. Ik heb dan de neiging om te bewijzen dat ik ook zonder al die technologie kan leven, en dat dat zelfs beter is.”

"De smartphone geeft je de illusie van onbegrensde mogelijkheden, maar bindt je juist aan digitale monotonie."

Maar een smartphone maakt je leven veel gemakkelijker.
“Ik geloof dat beperking je vrijheid verruimt. De smartphone geeft je de illusie van onbegrensde mogelijkheden, maar bindt je juist aan digitale monotonie. Als ik in de trein zit, wil ik gewoon liever niet de mogelijkheid hebben om de hele reis op internet te zitten. Omdat ik, als ik die mogelijkheid heb, die keuze ook maak. Terwijl ik eígenlijk liever mijn reistijd doorbreng met het lezen van een boek. Lezen kost me meer moeite, dus kan ik de gemakkelijke optie beter gewoon weglaten."

Wat als de trein vertraging heeft en je moet een alternatieve route vinden?
“Ik weet gewoon uit mijn hoofd welke trein ik dan moet nemen. En voordat ik naar een plek ga, kijk ik goed op de kaart en op Google Streetview hoe ik moet lopen, dus heb ik geen Google Maps nodig. Van dat aspect van de smartphone houd ik ook niet: dat het je weerhoudt van het ontwikkelen van dit soort vaardigheden. Ik beroep me liever op sociale hulpbronnen dan op mijn telefoon. Als ik de weg even niet weet, vraag ik het aan iemand op straat. Als ik echt niet weet hoe ik verder moet reizen, vraag ik het aan de conducteur of een medereiziger. Ik ben best wel introvert, dus dit soort dingen dwingen me om meer contact te hebben met anderen. Ik vind dat een fijne uitdaging.”

Dus je kiest bewust de minst gemakkelijke weg…
“Volgens mij is de keuze voor wel of geen smartphone niet het antwoord op de vraag ‘wat is handig?’ maar ‘past dit bij het goede leven?’ Veel technologie maakt dingen gemakkelijk, maar beperkt tegelijkertijd. Een ontwerper heeft een functie bedacht om een probleem op te lossen, maar die functie heeft altijd ook andere effecten. Die van de smartphone heeft gevolgen voor onze sociale interacties. Als ik een smartphone heb, merk ik minder van hoe mooi de zon schijnt en hoe de eerste blaadjes buiten vallen - doordat ik op mijn beeldscherm kijk. We vinden het handig dat er auto’s zijn, maar bedenken niet dat zij de straat hebben opgeëist. Ik ben het eens met een personage van schrijver A. F. Th. van der Heijden die in zijn boek ‘Slag om de Blauwbrug’ stelt dat de auto een voorbeeld is van schitterend menselijk vernuft, maar dat we hem in een museum hadden moeten neerzetten als voorbeeld van wat we kunnen. In plaats daarvan hebben wij hem onze publieke ruimte over laten nemen.”

Je bent docent aan de Universiteit van Maastricht. Jij kunt toch al niet zonder internet leven? Waar ligt dan de grens voor jou?
“Het is mijzelf ook niet helemaal duidelijk waarom ik het ene hulpstuk wel omarm, en het andere niet. Want bellen bijvoorbeeld, vind ik echt heel prima. Misschien kijk ik gewoon naar hoe gelukkig ik me ergens van ga voelen. Bellen is praten minus de afstand tussen de mensen. Ik vind het internet prima als hulpstuk. Net als dat een fiets heel handig is. Internet doet veel meer dan iets wat al bestaat vergemakkelijken. Het neemt een hele grote rol in in ons leven. Dat ik nu via internet lesgeef aan studenten in India is iets prachtigs. Maar ik ben blij dat ik, als ik onderweg naar huis ben, die mailtjes niet meer continu binnenkrijg.”