De uitdaging van een samengesteld gezin

Annemarie en René hebben samen zes kinderen, geboren in hun vorige huwelijken. Toen ze trouwden werden ze een samengesteld gezin, wat niet altijd van een leien dakje ging. Inmiddels zijn er ook nog twee pleegkinderen bijgekomen. Ze delen graag wat zij van hun fusie hebben geleerd.

Gepubliceerd: 14 februari 2019 in Liefde Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Madame Forêt

Toen ik bij Annemarie en René op de bank belandde, vroeg ik direct naar de samenstelling van hun gezin. Ik schreef geconcentreerd mee, maar het duizelde me algauw. Annemarie was getrouwd met een Somalische man, waarmee ze twee zoontjes heeft gekregen. Toen ze René ontmoette was ze al acht jaar gescheiden van deze man. Haar jongste zoon was toen acht. René was zes jaar gescheiden toen hij Annemarie ontmoette. Hij had toen drie zonen en een dochter, alle vier in de puberteit. Inmiddels zijn de meeste kinderen al het huis uit, maar is het gezin uitgebreid met twee pleegkinderen. 

Conflicten
Nadat het stel elkaar ontmoette, duurde het niet lang voor ze besloten te trouwen. Het was het gemakkelijkste als Annemarie met haar twee zoontjes vanuit Delft naar het huis van René in Houten verhuisde. Annemarie: “We stapten er heel blanco in. We waren verliefd, maar hadden geen idee waar we aan begonnen. En dat is misschien maar goed ook. De tijd die volgde was ontzettend intens en ingewikkeld. Ik kwam in een nieuw dorp, met de moeder van René’s kinderen op een steenworp afstand, in een omgeving die René kende maar voor mij helemaal nieuw was. Ik stopte met mijn baan, en zat opeens met drie puberzonen thuis, die niet mijn eigen zonen waren. René en ik hadden veel conflicten over de opvoeding. Ik had een mening over hoe hij met zijn kinderen omging. Vond dat hij ze te veel hun gang liet gaan. Inmiddels weet ik dat dat ook het beste is met pubers. Maar ik had een heel andere band met mijn eigen kleine jongens.”

Even samen
René: “Mijn kinderen gingen af en toe nog naar hun moeder en de jongens van Annemarie naar hun vader. Dan hadden we even een weekend samen, wat geen overbodige luxe is voor een net getrouwd stel. Maar dan ben je vaak zo moe van de tijd mét alle kinderen, dat je het liever gezellig wilt hebben samen, dan al die ontstane conflicten uitpraten.”

Annemarie: “Toch was dat heel goed om te doen. De enige manier om er samen uit te komen ook. Ik vond het bijvoorbeeld heel lastig dat ik opeens zorgtaken had over kinderen die niet de mijne waren. Het zijn natuurlijk hele leuke kinderen, maar je hebt geen natuurlijke band. Daardoor kun je van die kinderen veel minder verdragen dan van je eigen kroost. Ik vond het ook lastig om René’s kinderen aan te spreken op hun gedrag. Zij waren andere huisregels gewend van voordat ik er woonde. Met mijn eigen jongens was ik gewend om heel veel te delen, René was dat niet gewend. Hij vond het soms raar als ik dingen met hem besprak terwijl mijn kinderen erbij zaten. René was gewend om dat onder vier ogen te doen.”

Beschermingsdrang
René: “En Annemarie was het ook gewend om ’s morgens in bed met haar zoontjes te knuffelen. Kun je je voorstellen dat ik op de vroege zondagmorgen, pasgetrouwd, opeens twee drukke kinderen in ons bed erbij kreeg. Die stuurde ik direct weg.” 

Annemarie: “En dat vond ik dan weer vervelend, want ik vond dat juist iets heel waardevols. Alles wat René negatief vond aan mijn kinderen, lag enorm gevoelig. Ik had het gevoel dat ik het altijd voor mijn eigen kinderen op moest nemen, zeker na zolang single moeder te zijn geweest. Terwijl dat andersom natuurlijk ook zo was. René vond de kritiek die ik op zijn kinderen had ook niet prettig.”

“Je vergoelijkt het gedrag van je eigen kinderen tegenover de ander."

René: “Je vergoelijkt het gedrag van je eigen kinderen tegenover de ander. En dat staat nog los van dat je ook aan elkaar moet wennen. Annemarie is een stuk makkelijker dan ik ben, ik houd meer van orde. Haar oudste zoon vond het heerlijk om aan tafel discussies met mij te voeren over de politiek. Hij was nog maar tien. Ik ben al een dagje ouder en heb jarenlange ervaring in de gemeentelijke politiek. Ik was het van mijn eigen kinderen helemaal niet gewend dat ze tegen me in gingen. Daar moest ik dus wel even aan wennen.”

Geen normaal gezin
Annemarie: “Het is voor je kinderen ook wel wennen. Zij hebben weinig keuze in zo’n verhaal. Toen ik naar René kwam, ontstond er een hele volksverhuizing. Mijn oudste zoon werd opeens de vijfde in de rij. Het was voor mijn beide zoons heel nieuw om opeens een imposante slimme man in huis te hebben. Inmiddels hebben ze gelukkig een goede band met hem.”

René: “In het opvoeden is het heel veel loslaten. Je bént geen normaal gezin, dat moet je accepteren. Je hoeft ook niet de opvoeder van de kinderen van je partner te worden. En accepteer dat er veel misgaat. Je bent eigenlijk heel hard aan het werk thuis, om het te laten slagen. Dan moet je ook niet te perfectionistisch zijn.”

Annemarie: “Dat niet opvoeden van de kinderen van René was lastiger voor mij, want ik zat thuis. Ook als je het niet wilt, moet je toch grenzen stellen in je eigen huis. Voor ons als stel is het dan belangrijk om wel samen te sparren en te delen. Dat ieder zijn eigen kinderen opvoedt, maar elkaar wel steun en bevestiging geeft als je partner het goed doet.”

Flexibel
Annemarie: “Ik denk dat het vooral voor vrouwen lastig is, omdat die in de praktijk vaak meer zorgtaken op zich nemen. Je investeert dan heel veel in je stiefkinderen, maar krijgt natuurlijk geen dankjewel. Op moederdag geven ze, uiteraard, hun eigen moeder een blijk van waardering. Zij hebben ook niet voor jou gekozen, ik snap dat ook wel. Je bent nu eenmaal hun moeder niet.” 

Ook planningstechnisch is een groot samengesteld gezin een uitdaging. René: “Vooral qua mindset. Je moet heel flexibel ingesteld zijn. Er gebeuren continu dingen waardoor je programma weer verandert. Alleen al doordat je met twee andere ouders en hun agenda’s rekening moet houden.”

Pleegkinderen
Inmiddels zijn René en Annemarie tien jaar getrouwd. “We wonen nu nog met twee eigen kinderen; de dochter van René en mijn jongste zoon. Ook hebben we sinds vijf jaar twee ontzettend lieve pleegkinderen.” Waren ze dan bang dat het saai zou worden zonder dat grote gezin? “Nee, daar zijn we een beetje ingerold. We maakten van heel dichtbij pleegzorg mee en op een gegeven moment is ons gevraagd of wij tijdelijk crisisopvang voor dit broertje en zusje konden zijn. We zijn begonnen met tijdelijke opvang, maar dat werd later, in overleg met de thuiswonende kinderen, langdurige pleegzorg.”

Annemarie: “Het is wel raar, hoor. Soms bedenk ik me dat het nog heel lang zal duren voor wij echt samen zullen zijn. Onze pleegkinderen zijn ook nog vrij jong, dus die zijn voorlopig het huis nog niet uit. We hebben bewust samen geen kinderen gekregen, om de verhoudingen in het gezin niet nog complexer te maken. Ik kon me namelijk voorstellen dat de andere kinderen dat ingewikkeld zouden gaan vinden. Daarom voelden we wel de ruimte om pleegkinderen te krijgen. Maar dat is ook weer heel anders. Dat zijn namelijk toch kinderen van ons allebei. Je hebt niet die gevoeligheden die je bij je eigen kinderen ervaart richting de ander.“ 

Voorbereid
Annemarie: "Je kunt je vooraf niet indenken hoe het allemaal zal gaan. Zowel bij het trouwen niet, als bij het krijgen van die pleegkinderen niet. Hadden we het dan allemaal niet moeten doen? Dat geloof ik ook weer niet. Het is wat het is."  

René: "Het had geen kwaad gekund om vooraf iets beter voorbereid te zijn. In onze kerk werd destijds vooral gevraagd of we wel móchten trouwen, omdat we beiden al een huwelijk achter de rug hadden. Er werd ons nooit gevraagd of we wel wisten waar we aan begonnen. 60% van de stellen die na een scheiding trouwen en allebei al kinderen hebben, scheiden opnieuw. Dat vinden wij echt zorgwekkend. Een scheiding is een heel traumatische ervaring voor kinderen. Daar moeten die kinderen dan nóg een keer doorheen.” 

Annemarie: “Voor een gewoon gezin is het tegenwoordig al een kans van één op drie dat het huwelijk strandt, voor samengestelde gezinnen is dat twee op de drie. Ik heb zelf ook wel eens gedacht: joh, ik pak mijn koffertje en we vertrekken. Gelukkig is het bij ons nooit zo ver gekomen.”

De keuze
René: “Dat komt ook door onze overtuiging. We hadden allebei zoiets van: wij hebben voor deze complexe situatie gekozen. Dan moeten we het zien te redden ook. Onze kinderen hebben de keuze niet gemaakt, en mogen er ook de dupe niet van worden. Toch kun je je eenzaam voelen in de dingen waar je tegenaan loopt. Ook als je je sores met anderen deelt, kunnen zij algauw zeggen: Tja, hier hebben jullie toch zelf voor gekozen. En dat is ook zo.”

Annemarie: “We zijn op een gegeven moment avonden gaan organiseren voor mensen die in hetzelfde schuitje zaten als wij. Gewoon om ervaringen te delen. Dat bleek ontzettend fijn te zijn. Mensen die écht begrijpen waar je mee worstelt. Deze ontmoetingen zijn erop uitgelopen dat we nu een eigen praktijk hebben waarin we stellen coachen die een samengesteld gezin vormen. Ik heb ook stiefmoedersgespreksgroepen, en samen geven we workshops en seminars."

Rene: “Steeds meer mensen vormen een samengesteld gezin, dus het is heel goed om hierin hulp en advies te kunnen vragen. Je hoeft het wiel niet helemaal opnieuw uit te vinden. En gewoon je verhaal kwijt kunnen doet mensen al heel goed."

Tips
Als ik vraag naar tips, kijken Annemarie en René elkaar aan. “Ik denk toch vooral dat je de verbinding met elkaar blijft zoeken. En blijven beseffen dat wat je voelt en meemaakt normaal is voor je situatie. Je bent geen gewoon kerngezin, en dat hoef je ook niet te worden. Durf het gewoon uit te spreken tegen de ander: “Ik vind het maar irritant als jouw kinderen thuiskomen.”

René: “Ja, het meeste zit toch wel in het accepteren van wat het is, en niet proberen een ideaal gezin te zijn. We zien dat vooral stiefmoeders iets willen compenseren van een afwezige moeder, en met verkeerde verwachtingen zo’n nieuw huwelijk instappen. Je bént geen moeder van je stiefkinderen. Je hoeft alleen je partner maar te steunen in zijn rol als vader. Het is een oefening in genoegen nemen met weinig.”

Mooie dingen
Annemarie: “En dan maak je uiteindelijk ook mooie dingen mee, hoor. Mijn zoon zat pas ergens mee, en toen ging hij ermee naar René in plaats van naar mij. Het doet me goed als ik merk dat ze hem uiteindelijk ook vertrouwen. En andersom, als ik een hardloopwedstrijd doe met mijn stiefzoon. Dan denk ik: ja, dit is mooi en het is genoeg.”

En dan tenslotte de grote vraag. Zouden jullie, terugkijkend op jullie eigen proces, stellen die een samengesteld gezin willen vormen dit aanraden? Na een kleine stilte zegt René: “We zouden het niet afraden. Maar wel goed informeren dat het niet niks is. Uiteindelijk wil je gewoon bij elkaar zijn als je van elkaar houdt. En dan hoop je maar dat je kinderen daarin mee kunnen en willen.” 

Meer weten?

Op de website van René en Annemarie kun je meer informatie vinden over de cursussen en coaching die zij geven.