De eerste Kerst zonder Mart

Frouckje (41) van der Wal verloor begin dit jaar haar man aan een hersentumor. Vorig jaar beleefden zij hun laatste Kerstfeest samen. Deze Kerst zal zonder Mart zijn.

Gepubliceerd: 14 december 2017 in Liefde Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Madame Forêt

De eerste Kerst zonder Mart

Frouckje (41) van der Wal verloor begin dit jaar haar man aan een hersentumor. Vorig jaar beleefden zij hun laatste Kerstfeest samen. Deze Kerst zal zonder Mart zijn.

Gepubliceerd: 14 december 2017 in Liefde Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Madame Forêt

De ziekte

“Mart is geboren met een hartafwijking. Als tiener is hij daaraan geopereerd. Zonder die operatie was zijn levensverwachting beperkt. Dat hij zou overlijden aan een tumor in zijn hoofd, had niemand kunnen bedenken. Toen hij in 2012 allerlei vage klachten kreeg, duurde het lang voordat we erachter waren dat hij een gezwel in zijn hypofyse had. Dat is een belangrijke hormoonklier die onder je hersenen zit. Gelukkig bleek het een goedaardig gezwel, dat weg te halen was. In 2016 kreeg hij weer klachten en moest hij opnieuw geopereerd worden. De zware operatie zorgde echter voor hersenschade. Hierdoor raakte hij aan één zijde volledig verlamd en werkte zijn taalcentrum niet meer goed. Hij begreep wel wat ik tegen hem zei, maar hij zei zelf rare dingen. Alsof alle zinnetjes in zijn hoofd door elkaar heen gehusseld waren. Toen ik dat aan hem uitlegde, keek hij mij strak aan en zei: 'Maar ik kan wel uit mijn hoofd zeggen dat ik verliefd op je ben.' Dat is natuurlijk een merkwaardige zin voor een intelligente jurist van de Raad van State met een uitstekend taalgevoel. Toch deed dat zoveel met me! We hielden, ondanks de situatie, ontzettend veel van elkaar."

"Na de operatie wisten we dat hij door deze tumor zou sterven, de vraag was alleen wanneer. De zorg werd palliatief en ik was van de ene op de andere dag mantelzorger. De zorg voor Mart en het afscheid nemen was ontzettend zwaar. Ik ben prikkelgevoelig waardoor er veel bij mij binnenkomt en ik langer tijd nodig heb om dingen te verwerken. Als je dan opeens óveral achteraan moet zitten, veel zelf wilt regelen en assertief moet zijn tegenover de zorgverleners... En daarbij kwamen nog de mensen om hem heen in zijn verpleeghuisperiode, die de meest nare hersenziektes hebben - het was heel moeilijk om daarmee geconfronteerd te worden. Ik wilde het graag goed doen voor Mart, maar wat werd er eigenlijk van mij verwacht? Ik werd heel perfectionistisch, schoot in een kramp door alle stress. Op het laatst was ik uitgeput en al in rouw. Ik ben letterlijk een keer van de grond geraapt.”

"Ik kan wel uit mijn hoofd zeggen dat ik verliefd op je ben"

Laatste Kerst

“In de herfst hadden we alvast een eindeleven-gesprek met de neuroloog, omdat de chemo niet aansloeg. Vlak voor de Kerst mocht Mart nog meedoen aan een experimentele behandeling. De tumor bleek niet gegroeid te zijn tussen oktober en december. In die opluchting vierden we Kerst. Mart hield nooit van de verplichte gezelligheid tijdens feestdagen, maar dit jaar wilde hij graag bij de familie zijn. Terwijl we anders niet zoveel aan kerstversiering deden, heb ik afgelopen jaar bewust het huis extra gezellig gemaakt. Toen we in het tuincentrum waren en allebei een eigen route gingen, bleek dat we allebei een kerstster in handen hadden om mee naar huis te nemen. ‘Zullen we eens gek doen en ook een kerstboompje opzetten?’, vroeg ik aan Mart. We hadden namelijk nooit een kerstboom gehad, daar hadden we allebei niets mee."

Frouckje: "Ik heb die boom opgetuigd toen Mart in het ziekenhuis was voor behandeling en heb toen ontzettend gehuild. Dit wordt misschien wel onze laatste Kerst, dacht ik de hele tijd. Ik weet nog dat we boodschappen gingen doen en ik huilend tussen de schappen liep, terwijl ik Mart in zijn scootmobiel voor me zag rijden. Het klopte gewoon niet. Met Kerst zijn we bij de families geweest. Verder waren we in die periode veel samen thuis - puzzelen en met technisch lego bezig. Dat was echt fijn. Tijdens de Kerstnachtdienst zei de dominee: God houdt van mantelzorgers. Dat troostte me.”

Deze Kerst

“Natuurlijk denk ik nu al wel eens: hoe kom ik die feestdagen door? Toch voel ik me steeds iets beter. Ik merk dat ik weer graag in de kerk kom. Deze Kerst ga ik met meer vertrouwen tegemoet dan die van vorig jaar. Ik vind nu langzaamaan een vorm om Mart erbij te betrekken en toch door te gaan. Bijvoorbeeld door met de familie tijdens het eten te benoemen hoe gezellig hij het gevonden zou hebben. En verder accepteer ik maar dat het ook heel verdrietig zal worden. Het jaar voordat Mart ziek werd, zong ik met Kerst in de kerk met een band. In deze adventstijd ga ik weer in een dienst in een bejaardentehuis zingen. Mijn familie, vrienden en mensen van de kerk staan om mij heen. Hoewel ik Mart verschrikkelijk mis, wordt het geen compleet eenzame Kerst.”

"God, ik kan dit helemaal niet en ik snap het niet!"

En God dan

“Ik ervoer weinig troost van mijn geloof toen ik het zo zwaar had. Ik was misschien ook te verdrietig en gespannen om er iets mee te kunnen. Terwijl Mart juist heel kinderlijk eenvoudig ging geloven en zei: ‘Het komt goed met mij’, snapte ik niks van dat plan van God met ons. Ik wilde God niet kwalijk nemen dat Mart dood ging. Mensen gaan nu eenmaal dood. Maar ik ervoer ook geen troost. Ik heb nog nooit zoveel gevloekt en geschreeuwd als in de laatste maanden voor zijn dood. ‘God', riep ik, 'Ik kan dit helemaal niet en ik snap het niet!’ Ook in de eerste maanden na zijn dood kon ik niet zoveel met opmerkingen als ‘God is bij je’. Dan dacht ik: ’Wat kan ik er mee? Hoe moet ik in vredesnaam sterk zijn?’"

Frouckje: "Ik hield mijn armbandje met de tekst ‘Faith Hope Love’ continu om, had daar ook een soort houvast aan. Maar verder was er vooral geloofsverbijstering en duisternis van binnen. Niet alleen omdat Mart overleed, maar vooral ook de manier waarop. Dat hij zo gehandicapt raakte en moest lijden. Van de ene op de andere dag was het leven zoals wij kenden voorbij en ik heb nooit afscheid kunnen nemen van de man die hij was. Sinds een tijdje krabbel ik weer iets op. Ik krijg steeds meer het gevoel dat ik via Christus aan Mart ben verbonden. Ik hoop dat ik hem ooit terugzie. Geloof, hoop en liefde zijn de woorden die met mij meereizen, ook al snap ik er geen bal van. Ze staan ook op de rouwkaart.”