"Na haar dood kwam het geloof veel dichterbij"

De zus van Bob maakte een einde aan haar leven. Bob vertelt een verhaal over verlies en verdriet – en over de weg omhoog.

Gepubliceerd: 14 december 2016 in Liefde Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Wendy Bos

"Na haar dood kwam het geloof veel dichterbij"

De zus van Bob maakte een einde aan haar leven. Bob vertelt een verhaal over verlies en verdriet – en over de weg omhoog.

Gepubliceerd: 14 december 2016 in Liefde Tekst: Willemijn de Jong Beeld: Wendy Bos

Ze lag op bed. Doodstil. Het waren heel veel pillen en een halve liter Red Bull die haar fataal werden. Pascalle, de enige zus van Bob, had na een leven van borderline en problemen zelf voor het einde gekozen. Door haar dood kwam God heel dichtbij.

In de dagen na haar dood ging Bob er elke dag heen. Om bij haar te zijn. Misschien om te laten landen wat er was gebeurd. Bob weet het niet precies meer; hij herinnert zich weinig van die eerste dagen. Voordat Pascalle overleed, liepen Bob en zij de deur niet plat bij elkaar. Maar ze hadden een goede verstandhouding. Dat ze is overleden, heeft hem immens verdriet gedaan. We spreken elkaar in zijn huis in Hoogkarspel, want het kan zijn dat hij moet huilen. De zwarte hond Max ligt in zijn mand. "Ze paste wel eens op hem." Op de kast staat een foto van Pascalle.

Irritatie

"Het was lastig om met haar om te gaan", vertelt Bob. "Ik was zelf ook overspannen van een andere baan die ik had bij het Leger des Heils. Het ging met mezelf dus ook niet zo lekker. Maar we hadden regelmatig contact. Ik wist dat ze het naar haar zin had in de kledingwinkel van het korps. Ik wist ook wel dat ze stemmen had in haar hoofd. Ze slikte daar medicatie voor. Soms maakte dat haar hyper, op een andere dag weer heel relaxed. Ze had het altijd snel koud of was snel moe. Daardoor was ze er nooit lang helemaal bij. Ik reageerde wel eens geïrriteerd. 'Doe nou gezellig mee', zei ik dan. Maar ik wist natuurlijk wel dat het door haar ziekte kwam. Ik begreep alleen niet wat er precies in haar omging. Pas toen ik na haar dood wat schrijfsels in haar huis had gevonden, begeep ik welke loodzware strijd ze elke dag streed tegen zichzelf. Ik zou het geen week volhouden als ik haar ziekte had. Ze was elke dag aan het overleven voor anderen, voor mijn ouders. Haar laatste woorden waren: ik wil niet meer, ik kan niet meer. Zo is het en zo zal het zijn."

Angst

Pascalle had vaker geprobeerd haar leven te beëindigen. "Haar problemen kwamen pas aan het licht toen we als broer en zus een tijdje een woning deelden. Ik was nog maar een jonge knul, zij was net gescheiden. Ik was in die tijd soms bang om haar alleen te laten in huis, bang dat ze zichzelf iets aan zou doen. Maar ik was ook bang om weer thuis te komen, bang om haar dood aan te treffen. En als ik haar meenam ergens heen, dan schaamde ik me stiekem voor haar. Omdat ze trilde en dizzy was. Het was duidelijk dat het niet goed ging met mijn zus."

Het bericht

"Ik was altijd bang dat het fout zou gaan. Ze zei wel eens dat ze het niet meer zou proberen, maar daar konden we niet vanuit gaan. Ik werd verdrietig van haar pogingen, ik had maar één zus en ik gaf veel om haar. Tegelijkertijd voelde ik me zo machteloos, en kostte ze ook veel energie." Op de fatale dinsdagavond stond de politie voor de deur. Eric Kamperman, korpsofficier, had alarm geslagen toen Pascalle niet in de winkel kwam opdagen. Niets voor haar, vonden ze. Bob wist meteen wat de politie kwam vertellen. 'Gaat u even zitten', zei de agent. "Ik dacht alleen maar: vertel maar meteen dat het Pascalle is."

Praten met God

Een dag na haar verjaardag is Pascalle gecremeerd. "We hebben haar as uitgestrooid over het IJsselmeer. Ik denk niet dat ik ooit nog in dat water zal kunnen zwemmen. Pascalle kwam daar graag. Een deel van haar as heeft een plekje in onze tuin. Daar kan ik heen om aan haar te denken. Tegen haar te praten. Of tegen God. Het verschil is soms niet helemaal duidelijk. Ik weet dat Pascalle bij God is. Daar geloofde zij zelf in. Als ik tegen God praat, bedenk ik dat zij naar me luistert."

Hulp

Pascalles spullen werden gedoneerd aan het Leger. De officieren van korps Bovenkarspel, waar Pascalle graag kwam, hebben haar huis leeg gehaald. Hierdoor kwam Bob met Eric en zijn vrouw Anita in contact. Bob heeft nog een week rondgedoold in het lege huis. "Het was fijn om daar te zijn. Het voelde alsof ik nog bij haar in de buurt was. Tegelijk vond ik het heel fijn dat haar vrienden uit het korps hielpen met praktische dingen."

De klap

Bob wacht nog steeds op een klap. "Ik weet niet of die nog komt. Het is nu ruim twee jaar geleden. Er is nog een klein deel in me dat soms denkt: 'ik loop dseven bij Pascalle langs - o nee, dat kan niet meer'. Ik kijk soms naar filmpjes van haar op de computer. Ik luister naar de cd-opname van de crematie. Heel veel meer om het verlies te verwerken, heb ik niet. Daarom heb ik soms het gevoel dat het grote verdriet nog moet komen."

Muziek

Moeilijke dagen zijn voor Bob de verjaardag van zijn zus, en haar sterfdag. Op zulke dagen gaat hij als een zombie naar zijn werk, of naar zijn ouders. Ook schiet het verdriet er soms zomaar, op een normale dag, in. "Als ik het nummer 'you are not forgotten' van Israel Newton hoor. Of elke dag onderweg naar mijn werk, als ik langs het crematorium rijd. Op de crematie hoorde ik het nummer 'Prijs Adonai', een Opwekkingsnummer. De mensen van het korps zeiden dat Pascalle dat graag zong. Dat nummer roept nu ook speciale gevoelens bij me op."

Boos op God

Dat hij met God en zijn zus tegelijk praat als hij bidt, legt Bob wat verder uit. "Ik heb een dag na het overlijden van mijn zus een stem gehoord. Het was de stem van Pascalle. Ze zei alleen: God bestaat. Ik was in die tijd natuurlijk best van slag, maar ik heb me altijd vastgehouden aan die stem. Ik heb het geloof zelf nooit zo meegekregen en me er alleen in verdiept toen ik mijn vrouw leerde kennen. Na Pascalles dood kwam dat veel dichterbij. Maar ik vind dat tegelijkertijd ook lastig. Want als God bestaat, waarom had Pascalle dan deze afwijking? Ik ben wel boos op God, maar dat Hij er is weet ik zeker. En als Hij bestaat, is zij bij Hem. Ik zie alleen maar wolken boven me, maar ik hoop nog steeds op een teken van mijn zus. Zij heeft me over de streep getrokken, na haar dood."

Nieuwe start

Na de crematie organiseerden Bob en zijn vrouw een barbecue voor iedereen die hen had gesteund in hun verlies. Eric en Anita Kamperman kwamen ook. Sindsdien heeft Bob veel contact met hen. Niet dat hij ‘s zondags naar de samenkomsten komt, dat past niet bij hem. Maar het korps is wel een plek waar hij graag komt. "Ik zat werkloos thuis, wilde graag iets met mijn vrije tijd doen. Toen heb ik voorgesteld om daar een moestuin te beginnen. Daarna kreeg ik een nieuwe baan bij het Leger des Heils. Ik geef nu leiding in een keuken aan mensen die reïntegreren. 'Samen koken, samen eten' heet het. Door die geweldige baan kan ik misschien ook beter met de dood van Pascalle omgaan. Ik krijg er weer een doel door, het geeft me nieuwe energie."

Mensen als Pascalle

Bob begeleidt cliënten van het Leger des Heils die soms dezelfde psychiatrische afwijking hebben als zijn zus. Op de vraag of hij dat niet lastig vindt, antwoordt hij: "Het is anders voor mij dan bij mijn zus. Ik vraag hun niet wat hun problemen zijn, we gaan gewoon samen koken. Ik probeer hun een zinvolle dag te geven. Dat is heel concreet. Ik ben alleen heel streng op godslastering in de keuken - dat mag absoluut niet. Verder heb ik veel geduld met ze. Het doet me goed om hen te zien stralen. Als we bijvoorbeeld een kerstbuffet organiseren voor honderd eenzame mensen, en dat dan een groot succes is. Prachtig toch?"

Dubbel

Bob gelooft dat óf God, óf zijn zus door God heen deze mooie baan op zijn pad heeft gebracht. Het blijft zoeken naar vrede met zijn vragen over de dood van zijn zus. "De vraag waarom ze ons dit aandeed, bestaat naast het feit dat ik haar wel begrijp. Maar ik mis haar gewoon nog. Ik zou zo graag bijvoorbeeld nog een keer samen met haar naar de bioscoop willen." Maar de plek die hij nu heeft bij het Leger des Heils geeft hem daarnaast ook levenslust. "Dat dubbele begrijp je misschien alleen als je zelf iemand bent verloren."