Een hapje eten is niet altijd genoeg

Bert van Leeuwen probeert al meer dan elf jaar met het programma ‘Het Familiediner’ mensen bijeen te brengen die elkaar vanwege een familieruzie niet meer aankijken. “Familieleden die elkaar na jaren van verwijdering weer in de armen vallen, dat raakt me nog elke keer.”

Gepubliceerd: 08 februari 2017 in Samenleving Tekst: Willemijn de Jong

Een hapje eten is niet altijd genoeg

Bert van Leeuwen probeert al meer dan elf jaar met het programma ‘Het Familiediner’ mensen bijeen te brengen die elkaar vanwege een familieruzie niet meer aankijken. “Familieleden die elkaar na jaren van verwijdering weer in de armen vallen, dat raakt me nog elke keer.”

Gepubliceerd: 08 februari 2017 in Samenleving Tekst: Willemijn de Jong

Al elf jaar. Blijkbaar doet het ook iets met de kijkers… “Ja. Je kunt met tv bereiken wat anders niet zo snel gebeurt. Ik vind het mooi dat je echt dingen kunt veranderen met zo’n programma. Natuurlijk, de ene keer werkt de camera achter mijn schouder mee en de andere keer juist tegen. Maar meestal zitten mensen vast in de situatie. Dan helpt het als een neutraal persoon met beide partijen praat. Ik oordeel niet en die neutrale insteek helpt vaak wel. Het is prachtig om ruzies op te lossen die soms al jaren voortduren.”

Wat leer je van het maken van zo’n programma? “Het leert mij veel over hoe mensen in elkaar steken. Een familieband is heel sterk. Ik loop het leven in van mensen die vroeger een sterke band hadden, elkaar al heel lang kennen en elkaar toch niet meer zien. Wat heel pijnlijk is, want het blijft familie – ze komen elkaar nog steeds tegen op bruiloften of begrafenissen. Dat zo’n ruzie toch moeilijk is op te lossen, zegt wel iets over de kwetsbaarheid van mensen. Ze zijn teleurgesteld in het gedrag van familieleden van wie ze hielden. En je weet zelf ook wel hoe dat werkt: als je boos bent, gooi je er eens goed uit wat je allemaal niet zint aan de ander. Daarna kun je het weer goedmaken, maar veel mensen zetten dan juist ook de hakken in het zand. En dat kunnen mensen heel lang volhouden. Jvertelt aan  je hele omgeving wat een loser de ander wel niet is. En iedereen geeft je groot gelijk, waardoor de situatie alleen maar verslechtert. Wat me opvalt, is dat in al die pijnlijke gevallen, de familieleden eigenlijk niet willen dat het zo gaat. Ze willen elkaar niet haten. Eigenlijk willen ze niets liever dan het weer goedmaken. Maar mensen zijn, plat gezegd, heel eigenwijs en koppig. En daaronder zit de angst om opnieuw teleurgesteld te worden. Als ik dan op een haast frivole manier de nare situatie probeer te doorbreken, kan dat heel bevrijdend zijn!”

En als een familielid niet ingaat op de uitnodiging om weer te gaan praten? Wat doet dat met degene die het goed wilde maken? “Dat is verschillend. Soms zijn mensen zo teleurgesteld dat ze er dan ook helemaal klaar mee zijn. Zij komen opnieuw in die oude boosheid terecht. Ik probeer het dan altijd wel op te nemen voor degene die niet komt, ook na de opname nog. Weet je, ik banjer ook maar gewoon hun leven binnen. Daarom doe ik alle moeite om problemen op te lossen, ook buiten het programma. Als de situatie muurvast zit, probeer ik mensen wat milder te stemmen, zodat ze het later misschien nog eens kunnen proberen. Er zijn dus ook mensen die later, buiten het programma om, nog eens proberen de relatie te herstellen.”

En als ze elkaar wél vergeven? “Het is vaak nog niet eens vergeven. Wat bij Het Familiediner gebeurt, is vaak alleen dat wat nodig is om tot vergeving te komen. Ik probeer mensen te laten inzien dat deze situatie eigenlijk niet wenselijk is. En dan geldt het cliché: waar een wil is, is een weg. Maar er zijn soms zoveel dingen gebeurd, dat samen een hapje eten niet genoeg is. We bieden na het programma dan ook mediation aan. Het gebeurt wel eens dat mensen na het diner zeggen ‘zand erover, we zijn heel dom geweest, maar we hoeven het niet meer uit te praten’. Meestal moet er echter nog wél worden gepraat. In veel gevallen zit er nog iets dwars. Het is goed om dan later een stap dieper te gaan, met een professionele mediator.”

“Je moet eerst leren om anders naar de situatie te kijken.”

Vergeven kan toch ook gewoon een verstandelijke keuze zijn? “Niet alleen. Er moet ook iets in je hoofd gebeuren. Ik volgde eens voor een ander programma een cursus tegen vliegangst. Daar leerde ik dat de eerste stap is: gewoon anders in de vliegtuigstoel gaan zitten. Niet zo verkrampt. Dat betekent niet dat je ineens je angst kwijt bent, maar het is een eerste stap die je gewoon kunt doen. Zo nuchter kun je ook naar vergeving kijken: je moet eerst leren om anders naar de situatie te kijken. Ik vind het belangrijk om te zeggen dat ik echt niet te gemakkelijk denk over vergeven, want dat is iets heel groots. Maar het begint wel met het aanpassen van je perspectief. Als je echt met elkaar in gesprek gaat, bijvoorbeeld met hulp van een mediator, kun je op een punt komen dat je begrijpt waarom iemand iets heeft gedaan. Zo waren er eens twee broers waarvan er één zo ontzettend boos was en tijdens een gesprek zei: ‘Ik begrijp niet dat je me zelfs links liet liggen toen ik in het ziekenhuis lag.’ De andere broer antwoordde daarop dat hij toen zelf zo tot zijn nek toe in de ellende zat, dat hij dat echt niet kon. Toen zag ik dat ze zich begonnen te realiseren dat de ander het óók niet gemakkelijk had gehad. Het kan gaan ontdooien als je elkaars situatie begint te begrijpen.”

Wat doet vergeving met mensen? “Ik zie dat er een last van mensen afvalt. Soms zeggen mensen: ‘Ik kom wel naar Het Familiediner om het goed te maken met mijn zus, maar ik doe dat voor mijn dochter. Dat is degene die het heeft gearrangeerd.’ Dan zeg ik: ‘Dat heeft niet zoveel zin, doe het gewoon voor jezelf. Je wordt er zelf gelukkiger van.’ In ruzie leven kost zoveel onnodige negatieve energie. Het helpt als mensen zich realiseren dat de andere partij het vaak ook niet zo gewild heeft. Ook als de ander hele nare dingen heeft gedaan of gezegd. Het kan zijn dat hij of zij nooit de bedoeling heeft gehad zo’n ruzie te veroorzaken.”

Wat heb je zelf geleerd van al die familieruzies die je nu voorbij hebt zien komen? “Altijd als het lukt om iets op te lossen, doet me dat weer goed. Het heet niet voor niets goedmaken. Ik kijk zelf redelijk nuchter naar dingen, maar ik denk dat ik het nu wel meer zonde vind dat je jaren voorbij kunt laten gaan in onvrede. Dat is niet nodig! Ik ben nog meer dan eerst gefocust op het meteen oplossen en goedmaken van dingen die niet goed gaan. Blijf niet hangen in je koppigheid. Familie kies je niet, maar zorg dat het goed blijft.”

Moeten mensen elkaar dan altijd vergeven? “Soms kom ik bij mensen, hoor ik hun verhaal aan en denk ik: Bert, dit is nu niet aan jou. Soms zijn mensen nog niet klaar om een situatie op te lossen. Het klinkt misschien raar, maar voor vergeving moet de tijd ook rijp zijn. Mensen zeggen dan tegen me: ‘Je bent een aardige jongen Bert, maar dat kan ik niet.’ En de wil dat het goed komt, moet ook van twee kanten komen. Soms wil een vader jaren na een moeilijk scheiding zijn zoon weer zien. Dat zijn delicate dingen, het is niet aan mij om zo’n jongen te pushen om zijn vader weer te zien. Ik ben door de jaren heen wel voorzichtiger geworden in zulke situaties.”

Je pusht mensen wel eens om toch over de drempel te stappen? “Ik sta er nu wat relaxter in dan jaren terug. Maar ik weet dat het mensen enorm kan helpen om het goed te maken, dat ik daar ook wel mijn best voor doe. Het is vaak een kwestie van mensen helpen om anders naar de situatie te kijken. Dan ga ik met hen mee naar vroeger, toen het nog goed was. ‘Toen had je dit toch niet kunnen bedenken?’, zeg ik dan, ‘Nou, dan wil je het nu toch ook niet op deze manier?’ Ik laat het niet gemakkelijk los, maar zeg soms wel tegen mensen ‘het is mijn probleem niet’, om te laten zien dat het goed voor hén is om het goed te maken. Maar het is echt beter om zulke slepende familieruzies te voorkomen. Leren vergeven en verzoenen is in de praktijk gewoon leren communiceren met elkaar, met een open opstelling. En discussie leidt nooit tot verzoening. Even goed tegen de ander vertellen hoe het zit, is nooit de insteek van een mediationgesprek. De kunst van het goedmaken, is luisteren naar de ander. Wat dat betreft is er nog veel te leren.”